«Егетләр исән кайтсын өчен»

Әмма килеп туган вазгыять аны бөтенләй башка юлга алып кереп киткән.

Волонтерлык эшчәнлеге 2020 елларда башланган. Кызы Мәскәүдә яшәгән вакыт. Бер көнне ул әнисенә Донбасска ярдәм кирәклеге турында мөрәҗәгать итә. Шул вакыттан башлап Рузия ханым өчен тынгысыз тормыш башлана. 

— Башта урын-җир, кием-салым җыйдык. Аннары дарулар. Аларны бөтен шәһәр буйлап эзли идем, чөнки бер кешегә берничә генә төргәк бирәләр иде, — дип искә ала волонтер.

Җыелган ярдәм почта аша җибәрелгән. Аннан инде аны кулдан-кулга тапшырылып, Луганск ягына кадәр илтеп җиткерелгән. Ул елларда анда почта да эшләми, юллар да куркыныч булган.

Бер-ике ел шулай үтә. Аннары махсус хәрби операция игьлан ителә. Кызы инде тыныч халыкка гына түгел, ә турыдан-туры хәрбиләргә ярдәм итә башлый, социаль челтәрләрдә волонтерлык эшчәнлеге белән бәйле төркемнәр ача, ярдәм җыю оештыра. Рузия ханым да читтә калмый.

— Ул Мәскәүдә, мин Казанда. Әмма максатыбыз бер, - ди волонтер. 
2022 елның җәе исә аеруча хәлиткеч була. Татарстанда «Алга» батальоны оешкач, Рузия ханымның кияве беренче состав белән фронтка китә. 

Гуманитар ярдәм җыеп озату эше җиңелләрдән бирелми, егетләрнең нинди юнәлешләрдә булулары билгесез, маршрутлар юк, посылкалар югала. Кешеләр дә башта ышанмый.

— Ябык ишекләргә дә шакырга туры килде, «басым ясамагыз» дип оялтырга тырыштылар, төрле сүзләр ишеттек. Әмма без туктамадык, — ди Рузия ханым.

Ярдәмгә күршесе Дамир абый килә. Аның тәкъдиме белән төркем ачыла. Анда битараф булмаган кешеләр җыела башлый. Шул вакытта беренче зур максат куела – квадрокоптерга акча җыю.

— Башта ничек язарга да белмәдем. «Миңа акча кирәк» дип кенә язып булмый бит. Кешегә ышаныч кирәк, — ди ул.Җиңел булмый. Кемдер акча күчерә дә, аннан кире сорап ала. Ә ул вакытта заказлар инде түләнгән була. Күз яшьләре дә була, рәнҗү дә. Акрынлап эш җайга салына. Беренче квадрокоптер, рацияләр, колакчыннар сатып алына. Шул мизгелдән башлап бу эш тукталмый инде.
— Без моны рәхмәт өчен эшләмибез. Егетләр исән кайтсын өчен эшлибез, — ди ул.

Юл, курку 
Бер вакыт киявенең яралануы турында хәбәр килә. Операция, тернәкләнү… Әмма Рузия апаның кияве, «Хан» позывнойлы хәрби авыр яралануына карамастан, анда калган егетләрне ташламый. Казанда дәваланганнан соң да яңадан юлга чыга, бу юлы инде кулына корал түгел, ә гуманитар ярдәм алып.

«Хан» махсус хәрби операция зонасында снайпер булып хезмәт иткән, андагы хәлләрне үз күзләре белән күргән дә, үз йөрәге аша кичергән. Утны-суны кичкән ир-ет егетләргә ярдәмне үз куллары белән илтеп тапшыру максатын куя. Сәламәтлеге чикле булуына карамастан, яу кырындагы егетләр янына ул кырыктан артык сәфәр ясаган. Ярдәмне үз батальонына гына түгел, госпитальләрдә танышкан башка хәрби егетләргә да җиткергән. Рузия апа да тәвәкәлләргә булган. Элек читтән генә таныш булган егетләрне үз күзләре белән күрергә теләгән.

Туганнары белән сөйләшү кырыс була.
— Син кая барганыңны аңлыйсыңмы? Анда куркыныч. Куркуга бирелсәң, башкаларны да куркыныч астына куясың, — дигән аңа кияве. Әмма Рузия ханым карарын үзгәртмәгән.
Юл газабы нык истә калган. Кич. Фараларсыз гына баралар, фронт сызыгына нибары бер-ике чакрым калган. Бөтен җирдә чокырлар.  Машиналары караңгылыкта очкан кебек бара. Рузия апа исә күккә карый, анда һәр мизгелдә куркыныч янарга мөмкин. Тиешле урынга килеп җиткәндә инде төн була. Караңгылык шулкадәр куе, хәтта янәшәдәге кешене дә күреп булмый. Башта куркыныч кебек тоелса да, әмма күзләр әкренләп ияләшә.
Җил белән сәер, авыр ис тә килә.

— Фронт якында гына, бәрелешләр, үлем исе, — дип аңлаталар аңа.
Алып килгән йөкне дә тиз генә, фаралар яктысында, санаулы минутларда бушаталар. Чөнки күктә теләсә кайсы вакытта каршы як дроннары пәйда булырга мөмкин.

Шул төн Рузия ханым өчен беренче сынау була. Курку, билгесезлек, шул ук вакытта эчке ныклык.
Төннәрен бер сарайда үткәрә алар. 

– Иртән торып урамга чыккач, күз алдында бөтенләй башка дөнья ачылды. Җимерек йортлар, кечкенә тәрәзәләр, гадилеккә кайтып калган тормыш. Бу күренешләрне телевизордан күрсәтмиләр, — ди ул тыныч кына.
Юллар снарядлар белән тишкәләнгән, янәшәдә шартлаган техника калдыклары. Бу урыннар бөтенләй башка кагыйдәләр буенча яши.
90нчы танк полкында узган төн Рузия ханым хәтерендә аерым урын алып тора. Биредә ул беренче тапкыр «солдат мунчасы»н күрә. Бер метрлы бина, җир идән, такта, мич һәм кайнар су казаны.

— Минем өчен ул вакытта бу иң яхшы мунча иде, — ди Рузия ханым. — Чөнки анда кайнар су бар.
Вакыт узган саен ул куркуны җиңәргә өйрәнә. Шартлау тавышларын да аера башлый. Бу инде гадәти хәлгә әйләнә. Юллары да җимерелгән шәһәрләр аша үтә. Рубежное, Авдеевка… буш урамнар, хуҗасыз этләр, җимерек диварлар.
— Бөтен шәһәрдә бер генә исән йорт та юк иде, — дип искә ала ул. — Бу коточкыч күренеш.

Еллар узу белән бу сәфәрләрне санамый да башлый. Әмма һәркайсы — аерым бер вакыйгалар белән бәйләнә. 
— Яу кырындагы егетләр өчен 20дән артык машинаны торгыздык һәм җибәрдек, — ди ул горурлык белән. - Кайберләре сатып алынган, кайберләре кешеләр тарафыннан бүләк ителгән. Әмма һәркайсы кулдан-кулга каралып, әзерләнеп фронтка китә.
Волонтерлар бер зур гаиләгә әверелә. Азат, Илшат, Алмаз кебек егетләр, төрле оешмалар, гади кешеләр барысы да бер максат белән яши.
Рузия ханым үзе дә һәр сәфәрдә кул кушырып тормый. Ул ашарга пешерә, блиндажларны тәртипкә китерә, хәтта ремонт ясый. Кемдер акча бирә, кемдер техника таба, кемдер кул көче белән ярдәм итә. Шулай итеп, гуманитар ярдәм бер кешенең эше булудан туктап, уртак миссиягә әверелә.

— Кайчак тегү машинасын да алып барам, — дип елмая ул. — Егетләргә форма туры килми, тегеп бирергә кирәк. Кайткач, анда нишлисең, дип сорыйлар. Ә бит анда да тормыш бара, без шул тормышны җиңеләйтергә тырышабыз. Игелек кайчак иң авыр юллар аша үтә.

«Без анда ярдәм генә түгел — өмет илтәбез»
Аларның гуманитар ярдәм җыю төркеме кыска вакыт эчендә тәгәрмәчле шиномонтаж, күчмә мунча, слесарь остаханәсе кебек кирәкле комплекслар да әзерли. Дизель генераторлар сатып алына, мотоцикллар озатыла.

— Һәр ай саен диярлек ярдәм җибәрәбез, — ди Рузия ханым. — Кайчак бер мавик, кайчак өчәү. Бер генә сәфәр дә кешеләр ярдәменнән башка узмый. Фронттагыларның проблемалары җитәрлек. Алган хезмәт хаклары үзләренә дә җитми, ә кирәк-ярак хәзер үк кирәк. Шунда ук Казан белән элемтәгә керәләр һәм ярдәм табыла. Волонтерларның бер команда булып эшләве бик мөһим, Көтеп утырырга вакыт юк. - ди Рузия ханым. 

Гуманитар ярдәм җыюның тагын бер өлеше балалар белән бәйле. Ике ел дәвамында Рузия ханым “Солдатка йөрәк бүләк ит” акциясен үткәрә. Балалар үз куллары белән кечкенә йөрәкләр ясый, хатлар яза.

— Мин аларны госпитальләргә алып барам, — ди ул. — Сез егетләрнең күзләрен күрсәгез иде. Яраланган егетләрнең кулында бала ясаган кечкенә йөрәк. Бу мизгелләрдә сүзләр артык. Без бергә утырып елыйбыз, — ди Рузия ханым.

Һәр сәфәрдән ул истәлекләр дә алып кайта: гильзалар, снаряд кисәкләре, шевроннар. Алардан ул кечкенә күчмә музей ясый. Аның белән мәктәпләргә, балалар бакчаларына йөри, балаларга фронттагы тормыш турында сөйли.
— Патриотлык хисе кечкенәдән формалашырга тиеш, — ди ул.

Еллар дәвамында аңа бик күп рәхмәт хатлары, бүләкләр тапшырылган. Әмма ул үзе бу турыда артык сөйләргә яратмый.
— Без бүләк өчен эшләмибез, — ди ул. — Иң зур рәхмәт — егетләрнең «Без исән-сау» дип әйтүе.
Бүген дә ярдәм сорап мөрәҗәгать итүчеләр күп. Әмма мөмкинлекләр чикле.

— Без барысына да булышырга тырышабыз. Әмма чират белән. Һәм иң мөһиме, үзебез барып җитә алган урыннарга ярдәм илтергә омтылабыз. Кулдан-кулга тапшыру — иң ышанычлысы, — ди Рузия ханым.
Волонтер ханым бер генә теләк белән яши: «Дөньялар тизрәк тынычлансын иде!»