Яу кырында өзелгән гомер, яки «Журналист«ның соңгы кадры...

2026 елның 26 июлендә хәрби бурычын үтәгәндә батырларча һәлак булган Мөслим егете, «Журналист» позывнойлы Ренат Әхмәтовны 5 август көнне соңгы юлга озаттылар. Бирегә аның якыннарының, туганнарының, гаиләсенең ачы кайгысын уртаклашырга бөтен район халкы җыелды. 

Ятимлектә чыныккан күңел

Кеше язмышы — сикәлтәле юл, диләр. Ренатның да тормыш юлы башыннан ук сынаулар белән үрелеп барган. Әниләре Гөлниса кечкенә вакыттан ук чирле булган. Ул кияүгә чыккач, табиблар аңа бала табарга да кушмыйлар. Моңа да карамастан, бу батыр йөрәкле хатын-кыз ике балага җан бүләк иткән. Ренат үскәндә кешеләр аңа һәрвакыт: «Әниең сиңа үзенең гомерен бүләк итте, син озын гомерле булырга тиеш, үзеңне сакла», — дип үгет-нәсихәт биреп үстергәннәр. Апасы Римма Басимова шул сүзләргә чын-чыннан ышанып, энесенең озын гомерле булачагына өметләнеп яшәгән. Әмма язмыш үз дигәнен итә, Ренатның гомере 48 яшендә өзелгән. 

— Әниебез без бәләкәй чакта вафат булды, — дип искә ала Римма апа үзенең күз яшьләрен тыя алмыйча. — Әнием Гөлнисага ул чакта нибары 26 яшь була. Ул бик ачык күңелле кеше иде. Әни чирләп яткан вакытта мине, 9 яшьлек баланы үз янына утыртты да: «Дөнья хәлен белеп булмый, әмма син минем урыныма каласың, энеңне сакла», — дип васыять әйтеп калдырды. Шул вакытта «апаем» Ренатка (мөслимлеләр кече туганнарына шулай җылы итеп эндәшәләр) нибары алты яшь иде. 

Ятим калган балалар башта әтиләре тәрбиясендә үскән. Әтиләре кабат өйләнгәч, алар әбиләре тәрбиясенә, аның кул астына күчкән.

— Әбиләр тәрбияләп үстергән балалар йомшак күңелле була бит, — дип сөйли хәрбинең апасы. — Бәләкәй чактан ук Ренат йомшак күңелле, бер кешене дә рәнҗетә торган түгел иде.

Ятимлекнең ачысын да, төчесен дә татып үссәләр дә, бу ике туган бер-берсенә гомер буе зур терәк булып яшәгән. Аның беренче гаилә тормышы да сынауга дучар ителгән: беренче тормыш иптәше белән алар бик яшьли өйләнешкән, тик тиз арада аерылышкан да. Аларның кызлары бар. Шуңа да карамастан, Ренат белән элеккеге хатыны бер-берсенә ярдәмләшеп яшәгән. Бүген исә кызы: «Әтием нинди әйбәт кеше булган бит!» — дип, аның белән чын күңелдән горурланып сөйли. 

Техника җенле «Журналист»

Апасы сөйләвенә караганда, Ренат кечкенәдән үк техника белән кызыксынган, төрле двигательләр, механизм төзелешләрен җентекләп өйрәнгән. Үз вакытында ул Мөслимдәге 94нче һөнәр училищесын тәмамлап, тракторчы-машинист белгечлеге алып чыккан. Яшүсмер вакытында ук комбайнчы ярдәмчесе булып хезмәт куя башлаган. 

2003 елда Ренат Мөслим мәгълүмат үзәгенә эшкә килгән. Бу вакытта телевидение өлкәсендәге яңалыкларны җиткерү белән кызыксынган, эшенә яңача, иҗади якын килеп, яратып башкарган. 2004 елда бирегә эшкә килгән «Татмедиа» АҖ филиалы «Мөслим-информ» җитәкчесе Римма Афзалова аны бик җылы хисләр белән искә ала:

— Ул бездә 2003 елда Мөслим мәгълүмат үзәгендә эшли башлаган. Мин 2004 елда килдем. Ул оператор-монтажчы вазифасын башкарды. Бик тәҗрибәле кебек күренә иде, һәрхәлдә ул сорауларга һәрвакыт төгәл җавап бирә, иренмичә аңлатып, күрсәтеп тора иде. Шул ук оператор гына түгел, журналистиканың башка тармакларыннан да ниндидер киңәш биреп ярдәм итәргә торды. Гомумән, ярдәмчел — аны бөтен кеше нәкъ шундый итеп истә калдырган һәм шундый итеп белә.

Төп сыйфатларның берсе: беркайчан да «юк» дип әйтә белмәде, бәлкем ул аның өчен кайбер четерекле хәлләрдә кыен да булгандыр. «Юк» дип әйтә белмәгәч, проблемалар да китереп чыгаргандыр, авыр булгандыр. Аның әтисе, Мөдәмил Әхмәтов, безнең редактор иде. Ул әтисе кул астында эшләде, бу да аңа карата ниндидер таләпләр куйгандыр. Алты яшьтән Ренат ятим калган. Әни җылысы булмау аның холкын чыныктырган, бик иртә олыгайган дип тә әйтүчеләр булды аны искә алу чарасында.

2005 елда районда радио ачылган. Ренат аны үстерү, районда тарату буенча бик зур көч куйган. Районнан районга йөреп, кайда ничек радиолар эшләвен өйрәнгән. Элемтә узелы системасы хезмәткәрләре белән тирәнтен өйрәнеп, техник мәсьәләләрне хәл итеп, аны эшләтеп җибәрү, җәелдерү буенча күп эшләгән.

Әтисе Мөдәмил Әхмәтов белән бергәләп радио эшчәнлегенең бөтен нечкәлекләрен өйрәнгән. 2006 елда ул Мөслим матбугат үзәгенең радио буенча урынбасары итеп билгеләнгән. Шуннан соң ул эштән китеп, Мөслимдә башка өлкәгә киткән, ә 2010-2014 елларда кабат Мөслим матбугат үзәгендә оператор-монтажер булып хезмәт куйган. Ул һөнәрен профессионалларча, күңел биреп башкарган.

Көлүдән авызлар авырткан көннәр

Ренатның дусты, волонтер Рүзәл Минһаҗев белән бәйле истәлекләр аеруча якты.

— Без Ренат абый белән күптәнге танышлар, — дип сөйли Рүзәл. — Ул иң беренче безгә районга матбугат үзәгендә эшләгән вакытта видеолар ясап бирә иде. Аннары соң комбайнда бергә эшләдек. Кызык итеп, һәрбер әйбердән кызык табып, ул видеокамерасын күтәреп йөри, мин интервью бирә идем.

Мәш китереп, шул комбайннар куыштырып, качышып мәш килә идек. Хәзер аны сөйләп аңлатып булмый. Шулхәтле кызык итеп эшләдек без анда. Көлүдән авыз авыртып бетә иде. Рәхәт итеп искә алам мин ул вакытларны.

Ут эчендәге мәрхәмәтле йөрәк

2022 ел. Махсус хәрби операциягә китүен апасы Римма бүтән кешеләр аша гына ишетә. Шуннан соң энесен тиргәп тә ала. 2022 елның октябреннән Ренат шәхси хәрби компания составында махсус хәрби операциядә катнаша башлый. Хәрби кушаматы аның үткәнен бәйләп торучы «Журналист» булган. Батырлыклары өчен ул «Батырлык» һәм «Артемовскны азат иткән өчен» медальләре белән бүләкләнгән. Яу кырында катнашкан кешенең күңеле каты була диләр, әмма район башлыгы Альберт Хуҗин сөйләвенчә, Ренат һәрвакыт әдәпле булган, гафу үтенә белгән.

• Мәрхәмәтлелек кичәсендә район башлыгы Ренат җибәргән смстан өзек тә укып ишеттергән.  Апасы Римма фронттан килгән хәбәрләрне күз яшьләре белән искә ала: —Бер видеосына төшереп җибәргән яу кырыннан, аның кырыена песиләр утырган. «Берсе башына, икенчесе муенына мин утырам ди, алар килеп утыра», — ди иде. Фотолар да җибәрде, ә анда шундый күп кып-кызыл төстәге чәчәкләр, шуларны миңа фотога төшереп сала иде. Мин: «Син букет бүләк итә алмыйсың, шуларны фотога булса да төшереп җибәрче», — дим.

Ут арасынннан да матур хуш китмәле чәчәк фотолары җибәрә иде. Һәр көнне иртән (алгы сызыкта булмаган вакытта) апаем хәл-әхвәл белешә. Хәзер дә үземнән-үзем шул сүзләрне кабатлыйм: «Ничек хәлләрең, авырдыр инде, аңлыйм...» — ятлап бетергән сүзләр. Иртән кайчак телефондагы шул аудио смсны тыңлыйм. Апаемның күзләре зәп-зәңгәр, зәңгәр күккә карыйм да, нәкъ аның күз төсе. «И, апаем, шундый матур күзләреңне күрергә мин әзер, әгәр исән булсаң», — дип язам. «Бар да әйбәт була, борчылма», — дип тынычландыра иде.

Мин борчылмасын өчен, «Менә бит, апа, биредә дә матурлык бар бит», — дип матур кадрлар төшереп җибәрә иде. Яшәешләрен төшереп җибәрә. Артемовск, Бахмут якларында кайчак керәләр дә ташландык йортларда урнашалар. Ташлап торган йортларны җибәрә. Баксаң, шундый матур йортлар, тик яу аркасында кешеләре ташлап киткән. Шунда: «Абау, апаем, кемнеңдер хезмәте кергән, кул көче кергән», — дип шакката, жәлли иде. Мин: «Тимәгез, җимермәгез», — дип үгет-нәсыйхәт бирәм. «Юк ла, апаем», — дип, ул бөтен кешедән матурлык күрә иде."

«Я буду тебя ждать...»

Ренатның 2022-2023 елларда иң кайнар нокталарда күрсәткән батырлыгы турындагы бер вакыйганы тыныч кына тыңлап булмый. «Каршы як хәрбиләреннән, уттан качып подвалга куркып төшкән җирле халыкны эвакуациялибез, — дип сөйләгән ул апасына. — Бахмут яклары бу. Подвалга төшәбез, дөм караңгы урын, кеше бармы диеп, тепловизор белән карыйм, бөтенесен чыгарып бетердек бугай... Карасам, бер бәләкәй генә җан иясе бар икәнлеген күрәм. Чакырам, чакырам, эндәшми.

Эт диеп уйлап, этне чакырган кебек эндәшеп тә карадым. Шуннан русча сөйләшәм: „Әйдә без сине чыгарабыз, тиздән бик куркыныч атыш, бәрелеш башланачак, исән калу мөмкинлеге калмаячак, чык әйдә“, — дип үгетләдем аны. „Мин бит сиңа начарлык теләмим, мин сине коткарырга телим, тыныч җиргә чыгарырга телим, чык инде“, — дим, чөнки вакыт секундка тиң иде. Бу 7-8 яшьлек кыз бала булып чыккан, исемен дә әйтте. Ул бала шундый арык, ачлыктан янган. „Әйдә алып чыгам, сине түшемә тыгам, син миңа нык итеп ябыш, хәзер бик каты чабачакбыз“, — дип әйттем аңа. 

10 минутмы йөгердек, бер тапкыр да туктап торырга ярамады, чөнки атышның тынганы юк. Алны-артны карамыйча йөгердем дә йөгердем, ул бала муеныма ябышты. Аннары чыктык. Чыкканнан соң „җиргә төш“ дип әйтәм, ә ул муеныма шундый нык итеп ябышкан, аны тартып ала алмыйм, үзе шундый ачы итеп чиный. „Мин бит сине кешеләр белән калдырам“, — дим. Әти-әнисе үлгән ди, ул бала ничә көн ашамый торып кибеп беткән.

• Иң беренче ул миннән: „Как у тебя позывной?“ — дип сорады... Бәрелеш булган җирлек балалары... өйрәнеп беткән. „Я буду тебя ждать“, — дип калды ул бала...» Бу сүзләрне ишеткәч, Римма апа: «Ник алып кайтмадың ул баланы, үзебез дә ятим үстек, аны үзем карап үстергән булыр идем», — дип сыктап та ала. Әмма энесе моңсу гына: «Апа, ярамый бит», — дип җавап кайтара. 

Икенче тапкыр утка керү

Бер елдан соң, 2023 елның апрелендә, Ренат туган ягына кайта. «Аңа бармаса да була иде, әмма ул түзә алмады. «Миңа карап өмет итеп яшәгән әби-бабайлар, иптәшләрем күз алдында», — диде ул. Ир-егетнең бурычы — Ватанны саклау дип, 2024 елның декабрендә Россия Хәрби көчләре составында контракт нигезендә кабат махсус хәрби операциягә янә киткән ул. 106нчы гвардия Һава десанты дивизиясенең 51нче гвардия парашют-десант полкында парашют-десант ротасында укчы булып хезмәт иткән.

Икенче тапкыр киткәнендә Ренат: «Җиңү белән кайтам», — дип вәгъдә биргән. «Һәр май җиткән саен мин апаемның кайтуын, җиңү җитүен көтәм, — ди Римма ханым. — Безнең бабаебыз да Бөек Ватан сугышында катнашкан. Яу кырында әбиебез белән танышып, аны туган ягына алып кайтып, озын-озак гомер кичергәннәр. Ренат та: „Бабай аяк баскан җирләрдә йөрим бит“, — дип сөйли иде. Ялга кайткан саен әйберен калдырып китә иде, соңгысында сәгатен калдырып китте.» 

Дусты Рүзәл аны яу кырында да күреп кайтырга өлгерә: «Махсус хәрби операция вакытында ул Курск якларында хезмәт итте. Шул вакытта аның белән барып очрашырга насыйп булды. Каршы алды ул безне, үзенең хезмәт иткән дуслары белән таныштырды, блиндажларын күрсәтте. Күчтәнәчләр биргәннән соң, бик матур сүзләр әйтте ул. Район халкына, район башлыгына һәм бик йөрәккә үтеп кергәне — бу видеоны күреп улым, кызым горурланыр диде. Чындап та, бүген горурланалар алар аның белән.

• Әле үләренә берничә көн кала видеоэлемтә аша сөйләшкән идек. Ул үзенең Запорожье ягындагы блиндажларын күрсәтте, мин үзебезнең "Егетләр чишмәсе"ндәге окопларны күрсәттем. Фотоларын җибәрде, чишмәгә киләм, озакламый кайтам, күрешәчәкбез диде. Тик менә насыйп булмады. 12 августта без аны соңгы юлга озаттык... Сүзсез...» 

Хезмәттәше Эльвира Магалимова: «Ринат, син безнең йөрәкләрдә мәңге яшәрсең»

– Бу — бик моңсу, әмма кадерле истәлек. Әлеге сүзләр Ринатның нинди көчле рухлы, киң күңелле кеше булуын тагын бер кат күрсәтә.

• Безгә Ринат белән бергә эшләү насыйп булды. Ул телеоператор, радиооператор вазифаларын башкарды. Эш урынында аның кебек тынгысыз, үз һөнәренең фанаты булган кешеләр сирәк очрый. Вакыт белән исәпләшми иде ул. Төн уртасы булсынмы, таң аткан чакмы — ярдәм сорап мөрәҗәгать итсәң, һәрвакыт ашыгып килеп җитте.

Үз эшен җиренә җиткереп, пөхтә итеп, соңгы ноктасына кадәр башкарып чыкмыйча тынычланмады. Техниканы су кебек эчте: аппаратура сафтан чыкса да, компьютер программалары эшләми башласа да, ул барысын күз ачып йомганчы төзәтә иде. Кирәк булса, безгә дә сабыр гына аңлатып, өйрәтеп калдырды. «Егет кешегә җитмеш төрле һөнәр дә аз» дигән мәкаль нәкъ менә Ринат турында әйтелгән кебек.

Ләкин Ринатны башкалардан аерып торган иң зур сыйфат — аның эчке ныклыгы һәм һәрчак көлеп яшәве иде. Тормышында никадәр генә авырлык булмасын, ул беркайчан да сер бирмәде. Йөзеннән елмаю, теленнән җор сүз төшмәде. Аңа карасаң, бу кешенең бер кайгысы да, бер мәшәкате дә юктыр кебек тоела иде.

Ул үзенең сабырлыгы, тыныч холкы белән безгә үрнәк булды. Авыр минутларда да күңелләребезне күтәрергә сүз таба белде.

Ринат тормыш юлын горур атлап узды. Башын имәде. Үзен чын батыр, чын дус, чын ир-егет, чын Кеше итеп танытты. Без аның белән бер коллективта эшләвебезгә, аны белүебезгә, аның дуслары булуыбызга чын күңелдән горурланабыз. Ринат, син безнең йөрәкләрдә мәңге яшәрсең.

«Ул безнең кояшыбыз иде»

Ренатның гәүдәсен алгы сызыктан алып чыккан дусты Салават исемле егет Римма апа белән әңгәмәдә мондый сүзләр әйтә: «Ул безнең кояшыбыз, юл күрсәтүчебез, яктылыгыбыз, коткаручыбыз иде. Ул бик матур китте, үз кулымда җан бирде...» Ренат иң кайнар нокталарда утны-суны кичкән, күпме егетләрне югалткан.

Сугыш юлы тәҗрибәсе булган кеше буларак, ул алгы сызыкка хезмәт итәргә килгән егетләрне югалып калмаска, яшәргә өйрәтәм дип сөйли торган була. «Күзгә-күз карашып сөйләшеп утырабыз, икенче көнне алга кереп китәләр, ә ул бер якка билет... исән калу могҗиза белән бер, — дигәннәр алар. — Моны анда булган һәркем аңлый, чөнки ул яу кыры, үлем белән тереклек арасында нечкә бер сызык.» 

Соңгы юлга озатканда Ренат турында күпме җылы сүзләр әйтелгән. Римма апа исә энесенең хәрби иптәшләре белән күз яшьләре аша хушлаша: «Ренатның гомере кыска булды. Әмма сез, аның иптәшләре, озын гомерле булыгыз, исән-имин күрешергә язсын дип елый-елый хушлаштым. Кемнеңдер газизләре бит алар...» Әмма иң үзәкне өзгәне — Римма апаның үз-үзенә әйткән үкенече: «Соңгы юлга озатканда аның җәсәде минем өемә кайтты, шунда мин әниемнең васыятен үти алмадым дип күпме кабатлаганмындыр...». 

Мөслим туфрагы үзенең батыр улын, ятимлекнең ачысын да, төчесен дә татып, күңеле белән матур, игелекле булып калган каһарманны куенына алды. Аның узган гомере, Рүзәл әйткәнчә, үзе кино иде, ә үлеме җыр булып яңгырар....