- Асия Вячеславовна, гадәти балалар турында да сөйләшик әле. Бала 3 яшьтә сөйләшми икән, борчыла башларга кирәк, диләр. Бу чыннан да шулаймы? Элек бит балаларны сөйләшергә өйрәтмәгәннәр?
– Әгәр дә баласының сөйләмендә ата-аналар тайпылышлар сизә, башка яшьтәшләренә караганда сөйләме тоткарлана, теле соң ачыла икән, бу вакытта соңга калмыйча логопедларга барырга кирәк. Сүз дә юк, без үскәндә логопед, дефектолог белгечлеге юк иде. Логопедның ни өчен кирәк булуын да белмәдек. Әмма хәзер тормыш башкача борылыш алды.
– Ләкин бөтен кеше дә логопедка барырга атлыгып тормый. Үзеннән үзе теле ачылуына өмет итә. Соңыннан барыбер белгеч ишеген шакый. Кайсы очракларда логопедка мөрәҗәгать итәргә кирәк һәм ничә яшьтә?
– Баласының начар сөйләшүен аңлаучы әти-әниләргә вакытында белгечләргә йөртә башларга киңәш итәр идем. Сабый 2 яшендә кыска сүзләр әйтәме, юкмы, игътибар белән тыңлагыз. Ул 2,5-3 яшендә: “Әни, сок бир?” кебек кыска җөмләләр белән сөйләшергә, аралашырга тиеш. Нинди очракларда логопедка мөрәҗәгать итәргә дигәндә, сөйләмгә реакция булмаганда, өйдәгеләр әйткәнне бала аңламаса яки бераз гына аңласа, 11 айга кадәр үзенчә авазлар чыгармаса, 2 яшендә сүзләр әйтмәсә, 3 яшендә кыска җөмләләр әйтә алмаса, 3-4 яшендә авазларны һәм хәрефләрне бутап әйтсә, 5-7 яшендә рәсемнәргә карап тасфирлый һәм сөйли алмаса, менә бу вакытта әти-әниләргә борчылырга кирәк.
– Соңгы елларда балаларны нейропсихологка йөртү активлашып китте. Кем ул нейропсихолог?
– Нейропсихолог – баш мие эшчәнлеге белән когнитив процессларны (хәтер, игътибарлылык, сөйләм һәм тәртипне) өйрәнә торган фән. Нейропсихолог ни өчен кирәк соң? Баш мие эшчәнлеге бозылуга бәйле рәвештә бала фәнне авыр үзләштерә яки тәртибе белән проблемалар булганда, ягъни, мәсәлән, игътибарсызлыгы, кирәгеннән артык актив булса, язу авырлык белән бирелсә, мәгълүматны исендә калдыра алмаган очракларда әлеге белгечкә мөрәҗәгать итәргә. Нейропсихолог диагностика уздыра һәм махсус коррекцион программа төзи. Бу хәлләрдән куркырга кирәкми, нейропсихологка бару, бала акылга сай дигән сүз түгел. Белгеч махсус күнекмәләр һәм уен формасында координация үсешен һәм баш мие ярымшарлары арасындагы бәйлелекне көйли. Ягъни, мәсәлән, төрле күнекмәләр һәм уеннар ярдәмендә балага фәннәрне үзләштерә алырга ярдәм итә. Нейропсихологның төп максаты баш миенең көчле һәм көчсез якларын ачыклап, бер баланска китерү. Мисалга, бала уку күнекмәләрен авыр үзләштерә, ә нейропсихолог исә төрле мөмкинлекләр һәм диагностик күнегүләр аша, аның ишетү сәләте камил булуга карамастан, тиешле игътибары булмау аркасында эшли алмаган күнекмәләрен эшләргә ярдәм итә.
– Нейропсихологка нинди проблемалар белән мөрәҗәгать итәргә?
– Нейропсихолог балаларга гына түгел, баш мие эшчәнлеге бозылган (инсульт, травма нәтиҗәсендә баш мие селкенгән һәм башка шундый баш миенә зыян килгән очракларда) өлкән кешеләр өчен дә бик кирәкле белгеч. Балаларга килгәндә, өлкәннәрне “ишетмәгәндә”, үзен контрольдә тота алмаганда, тиз кабынып киткәндә, гиперактив яки киресенчә акрын, сул белән уңны бутаганда, дөрес язмаса (хәрефләрне бутаганда, мисалга, “в” белән “б”), логопед белән елдан артык шөгыльләнеп тә нәтиҗәсе булмаса, предметларны әйтә алмаса (төс, форма һәм башкалар), уку, язу авыр бирелсә, хәтере начар булса, игътибарсызлыгы көчле, дәресне мөстәкыйль әзерли алмаганда нейропсихологка мөрәҗәгать итәргә киңәш итәр идем.
– Бу проблемалардан нинди дәва бирелә?
– Хәрәкәт һәм баш миен эшләтүче күнегүләр ярдәмендә ярдәм ителә. Әлеге күнегүләр белән шөгыльләнгән бала игътибарлы һәм максатына ирешә алучыга әверелә, укыганда, язганда хаталар җибәрми, хәтере яхшыра. Баш миенең җитлекмәгән урыннары үсеш ала, зыян күргән функцияләре ныклап эшләп китә. Ягъни, баланың баш мие тиз үсеш ала.
Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен безнең МАХ каналына кушылыгыз.
Комментарийлар