Хата ясаганын аңлап, гомер буе килененә бер авыр сүз дә әйтмәде

Ул елны да кар ишеп-ишеп ява иде. Кызга 18 яшь. Алар Кашшаф белән бер сыйныфта белем алдылар, беренче сыйныфтан бирле гел кулга-кул тотынышып йөрделәр. Балачактан барлыкка килгән дуслык хисе еллар узган саен мәхәббәткә әверелде дә куйды.

Кашшафның әтисе колхоз рәисе, ә әнисе гомер буе бер эшкә дә чыкмыйча, балалар табып, аларны тәрбияләү белән шөгыльләнде. Аларның гаиләсе бик зур: сигез бала, өстәвенә карт белән карчык һәм Кашшафның әтисенең авыру, акылга туймаганрак абыйсы – Зариф та бар.

Зариф буйга озын, нык гәүдәле, хуҗалыктагы барлык авыр эшләрне ул башкара. Шуңа күрә алар гомер-гомергә мал-туарны да бик ишле итеп асрадылар. Сыер, сарык өстенә аларның әле атлары да бар иде. Бу матур бия авылда бердәнбер, үзе җирән, яллары озын, елкылдап, дулкынланып тора. Йөк аты булуына карамастан, аның аяклары да бик озын, ел саен колынласа да, гәүдәсе бик матур, сыгылмалы иде.

Сәгыйдәнең гаиләсе, киресенчә, бик кечкенә. Аның әтисе һәм әбисеннән башка беркеме дә юк. Әнисе Гөлниса авылның иң уңган, чибәр кызларының берсе була. Байтимер белән матур гына гаилә корып яши башлыйлар. Хатын йөккә узгач, аңа табиблар: «Бала табу синең өчен бик үкенечле тәмамланырга мөмкин», – дип кисәтсәләр дә, ул алар сүзенә колак салмый. Сабыен исән-сау гына күтәреп бетереп, кызы дөньяга беренче авазын салгач, якты дөньядан ирен һәм кечкенә кызчыгын ятим итеп китеп бара.

Тормыш дәвам итә. Байтимер абыйга кечкенә бала белән бер дә җиңел булмый. Әле ярый әнисе Фаягөл карчык аларга гел ярдәм итеп тора. Шуңа күрә Сәгыйдә дә әбисенә әтисе сыман «әнием» дип дәшә. Ана назын бер дә үз әнисеннән ким бирми аңа әбисе. Кечкенәдән ул оныгының сердәше дә, киңәшчесе дә була.
 
Сәгыйдә белән Кашшаф мәктәпне тәмамлап, шәһәргә бергә укырга барырга хыялланалар. Ләкин, хыяллар гына тулысынча тормышка ашып бетә алмый. Кашшафның әнисе Сәмидә Сәгыйдәне улына тиң итеп күрәсе килми. Ул күрше авылдагы колхозда баш хисапчы булып эшләүче Наҗиянең Әлфиясенә күптән инде үз планнарын корып куйган була. Әлфия бик чая, үткен, күзгә-башка да чибәр, тормышта үзенә тиеш дип уйлаганны кулыннан ычкындырмый торган кызларның берсе. Гаиләдә дә бердәнбер булганга, ул бик кадер-хөрмәттә, үз сүзле булып үсә. Әлфиянең Кашшафларга, әти-әнисенә ияреп, кунакка килгәне дә бар. Ләкин егет кенә аны бер дә үз итми, аның йөрәген Сәгыйдәсе яулап алган.

Сәмидә болай гына яшьләрне аера алмаячагын белгәч, Сәгыйдә турында начар гайбәт сүзләр тарата. Бу сүзләр кызга да, аның әтисенә дә килеп ирешә. Кызын авыр хәлдә калдырмас өчен Байтимер абый Сәгыйдәне аны кечкенәдән ошатып йөргән Сәлимгә чыгарга димли. Сәлим бик акыллы булса да, әз-мәз капкалап йөрергә ярата, кыюлыгы да бик булмый шул егетнең. Күпме генә Сәгыйдә янына барып сүз башларга теләсә дә, булдыра алмый.

Сәгыйдә ике ут арасында кала: сөйгәне Кашшаф белән булса, аларга Сәмидә апаның тыныч яшәргә ирек бирмәячәген дә яхшы аңлый. Гомере буе яратмаган кеше белән яшәп бәхетсез дә буласы килми аның... Шәфкать туташы булырга укырга керергә дип имтиханнар бирергә дә бармаска уйлаган иде, ләкин әбисе белән әтисе аны ничек тә күндерделәр. Кыз имтиханнарын бишле билгеләренә генә тапшырып, сөенечле хәбәрләр белән авылга кайтты.

Кайтуга аны капка төпләрендә Әлфия каршы алды һәм үзенең Кашшафка кияүгә чыгачагын әйтте. Кызның өстенә бер чиләк бозлы су сиптеләрмени, ул күз яшьләрен көчкә генә тыеп, өенә йөгерде һәм кроватына капланып, бик озаклап үкси-үкси елады. Байтимер абый бу хәлләрне күреп, нишләргә дә белмәде, аның да йөрәге ярсып-ярсып типте. Их, әнисе исән булса, киңәшен бирер иде, ә ул әйтергә теләгән сүзләрен дә әйтә алмады.

Икенче көнне төш вакыты җиткәндә, аларның ишегеннән апасы һәм җизнәсе белән Сәлим килеп керде. Байтимер абый бу турыда хәбәрдар булса да, Сәгыйдәгә әйтмәгән иде. Фаягөл карчык кызының каладан кайтышына бик күп ризыклар пешереп куйганга күрә, алар аптырап калсалар да, тиз генә өстәл корып, чәй артына утырдылар. Сәлим бар кыюлыгын җыеп, Сәгыйдәгә үзенең тәкъдимен җиткерде. Кыз аптырап, бер егеткә, бер әтисе белән әбисенә карады. Юк, ул бит тормышын болай корырга теләмәде, Сәлим урынында бөтенләй башка кеше булырга тиеш иде, йә, Ходаем! Кызның йөрәге яралы, башы томанлы иде, ул үзе биргән җавапка үзе аптырады.

— Ярар, Сәлим, хәерле эшләр булсын, — диде Байтимер абый җиңел сулап.
Фаягөл карчык кына бу хәлләр белән килешеп бетә алмады, ләкин моны оныгына сиздермәде. Булачак кодалар туй көнен билгеләп, өйләренә кайтып киттеләр. Мәҗлес көненә кадәр узган көннәр Сәгыйдә өчен бик авыр булды: төннәр буе елап, серләрен мендәренә сөйләп чыкса, көндезләрен алар туйга әзерлек эшләре белән мәш килделәр.

Туй хәбәре Кашшафка да килеп иреште, ләкин ул берни дә аңламады. Ничә тапкыр Сәгыйдә белән очрашырга теләсә дә, кыз аның белән күрешмәскә, кабат йөрәген бозмаска булды.
Менә туй көне дә килеп җитте. Кинәт, чалт аяз, матур күк йөзен кара болытлар каплап алды. Бу көн нәкь Сәгыйдәнең күңеле кебек, бик моңсу иде.

Туйда авыл халкы рәхәтләнеп бәйрәм итте. Сәлимнәр самагонны да, ризыкларны да бик күп әзерләгәннәр. Хәмер көченә күпләр каршы тора алмады, утырган җирләреннән өстәлгә капланып, йокыга да талды. Төн уртасына кадәр дәвам иткән туй Сәгыйдәне дә бик ардырган иде. Фаягөл карчык яшьләр биегән арада капка төбендәге бүрәнәләр өстенә утырып, һава суларга булды. Ерак түгел басып торган Кашшафны шәйләп, кереп китергә уйлап кына бетерде, әмма егет аны беләгеннән тотып алды һәм йөрәк түреннән чыккан тавыш белән:
 
— Ни өчен? Нигә Сәгыйдә минем белән болай эшләде? — дип, карчыкны кочаклап, сораулы күзләрен аңа төбәде.
— Синең Әлфиягә өйләнәчәгеңне ишеткәч, — диде Фаягөл әби.
Кашшаф шунда гына эшнең нидә булуын аңлап алды һәм кызу адымнар белән өйләренә юл тотты.
Төн. Сәгыйдәнең инде елап күз яшьләре кипкән, ул аптырап, гырлап йоклаган Сәлимгә карап уйга калды. Кияү кешенең аруы соңгы чиккә җиткән, Сәгыйдә күрмәгәндә генә кабып куйган самогонның да “дәвасы” булган, күрәсең. Ул костюмнарын да сала алмаган: бер җиңе салынган килеш идәнгә асылынган, икенчесе әле салынмаган да. Менә сиңа мә! «Бу хәлләр минем белән булдымы соң, әллә бу төш кенәме?» — дип уйлады кыз.

Бүлмә тынчу иде, шуңа ул тәрәзәләрне ачып, җилләтергә уйлады. Тәрәзәне киереп ачып, башын урамга таба сузуы булды, шалт итеп аның башына капчык киертеп, кемнеңдер көчле куллары тәрәзәдән суырып та алды. Кызның аягына кигән йомшак башмаклары гына тәрәзә төбендә утырып калды. Кинәт әллә ат кешнәде, әллә мәче мияулады, барысы да шул чаклы тиз булды, кыз аңына килеп кычкырырга да өлгерми калды. Биш минут та үтмәде, аны җайлап кына ниндидер йомшак җиргә утырттылар һәм башындагы капчыкны салдырдылар. Сәгыйдә берничә секунд күзен ачып карарга да куркып утырды. Кемдер аның кулларыннан йомшак кына тотып, аны куенына кысты. Их, бу куллар, бу кочакның кайнарлыгы аңа бик таныш иде, ләкин моның булуы мөмкин түгел...

— Сәгыйдә, бәгърем, ач инде күзләреңне! Бу мин – Кашшаф. Әлфия сүзләренә ник ышандың соң, алма бөртегем? Син бит өзелеп бары сине генә сөюемне белә идең. Их, җүләркәем минем, мин сине беркемгә дә бирмәячәкмен. Чыгып йөгерсәң дә, тагын урлап алып кайтачакмын. Минем гомерлек юлдашым бул! Ә Сәлим белән мин иртәгә үзем барып сөйләшермен, — диде.

Сәгыйдә бер сүз дә дәшмәде, тәрәзә янына барып, тышкы караңгылыкка күз салды. Күк читендә барысыннан да балкыбрак янган йолдыз гүя аңа күз кысып: «Риза бул, кызый! Сиңа язган бәхет бары синеке булырга тиеш», — дигәндәй елмайды.

Бәхетле, искиткеч бәхетле яшәделәр алар, тормышларында барысы да җайлап үз урынына утырды. Кашшафның әнисе дә үзенең зур хата ясаганын аңлап, гомер буе килененә бер авыр сүз дә әйтмәде. Элек үз балаларын бакса, хәзер улы һәм килененең сабыйларын тәрбияләде.

Ә кар быел нәкъ шул кыштагыча бик мул булды. Күктән төшкән ябалак-ябалак кар бөртекләренә карап, Сәгыйдә Ходайдан шушы бәхетеннән аермавын сорады.

Гөлзилә Касыйм