Ләкин... шуны да әйтергә тиешмен: мәңгелек темалар, очсыз-кырыйсыз фәлсәфәләр, олы язмышлар барыбер романнарда ачыла.
– Әдәби әсәрне, гадәттә, тормыштан алына диләр инде. Ә менә әсәрләрегездәге күренешләрнең яки фаразларның тормышта кабатланганы булдымы?
– Бу сорауга рәхәтләнеп фикер йөртергә була. Рәхмәт, әлегә мондый сорауны биргәннәре юк иде. Чынлап та, кызык бит: иң элек әдәби әсәр иҗат ителә, аннары, күпмедер вакыттан соң, тормышта шушы вакыйгалар белән очрашып, шаккатып йөрисең... «Албастылар» – тулысынча хыял җимеше иде, әмма мин ул мари урманнарын, андагы аланнарны, ул аланнардагы урман затларының, качкыннарның утарларын карап йөрдем. Авыл кешеләрен ис-акылларыннан яздырып, үзләренә алып китә торган булганнар... «Китек ай» повестендагы вакыйгалар да тормышчан булып чыкты, үзе дә белми, үз баласын уллыкка алган ике очрак хакында тәфсилләп сөйләгәннәр иде... «Ана сүзе», «Карындаш», «Гөлләр дә елый», «Күңел күзең күрәме?» һәм башка хикәяләрдә дә тормышта үз вакыйгаларын таптылар... Шулай килеп чыга: иҗат ителгән язмышлар соңыннан, тормышка сикереп төшеп, үз гомерләре белән яши башлыйлар...
– Бүгенге заман иҗат өчен бик уңайлы түгел дигән фикерләр бар...
– Һәр заманның үз әдәбияты. Бүгенге чор да әдәби иҗат өчен кызык дип уйлыйм. Иманны югалту чорлары кебек (узган гасырның 90нчы еллары, мәсәлән), иман эзләү чоры да кызык. Бүген шундый чор. Иң кызыгы бу да түгел әле, иң кызыгы – һәркемнең үз иманы. Кеше, тамагы туйгач, акыл сата башлый. Акыл сатучы бәндә образы нишләп кызык булмасын?! Ул әле сәясәтче, чиновник булса яки берәр дин әһеле булса?
Бүгенге яшьләр кызык. Әлегә кадәр без ул яшьләрнең заманча образын тудыра алганыбыз юк. Реаль дөньядан виртуаль дөньяга инде бүтән кайтмаска китеп барган буын хакында, 20-25 яшьтә бизнесның бөтен баскычларын үтеп өлгергән галәми акыллы егетләр, кызлар хакында, таш калалардан, тимер-томырдан ваз кичеп, кара урман эчендә коммуна төзеп яшәүче табигать балалары хакында, ташландык авылына кайтып, кабат өй салып кергән, мәчет төзеп куйган, шунда яшәргә калган татарлар хакында, тагын бик күп нәрсәләр хакында язасы бар әле безнең.
– Үз укучыгызның кыскача портретын төзи аласызмы?
– Укучымның портреты? Акыллы, хисле, чама белән генә дуамал, таләпчән, иманлы-динле, бераз гына мәҗүси (туган нигезенә, ата-анасына илаһилаштырып, табынып бага), мәхәббәтне дин дәрәҗәсендә кабул итә, үксеп елый ала, рәхәтләнеп көлә белә, дөньялыктан (димәк, әдәби әсәрләрдән дә) серләр эзли, бу серләргә ышана, шушы серләр белән үз язмышын сыный башлый... Ул инде «Алхимик», «Минем исемем Кызыл» әсәрләрен укыган, әмма аларга караганда да татар язучыларының әсәрләрен өстенрәк куйган, чын милли рухлы, татар телендә укый, уйлый, сөйләшә... Менә бу зат – минем укучым була инде.
– «Укучы зәвыгы» дигәнрәк нәрсә бар. Ул зәвык белән берәр ничек идарә итеп буламы?
– Иң кызыгы шунда: бүген укучының зәвыгын укучы үзе билгели, чөнки укучы үзе котырынып яза башлады... Махсус шөгыльләнгәнем булды, – бүген социаль челтәрләрдә, шәхси газета-журналларда Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы булмаган 500ләп каләм әһеле әдәби иҗат белән шөгыльләнә. Бу сан – Берлек әгъзалары саныннан да күбрәк. Ә бит иң күп тираж – шушы челтәрләрдә, шушы газета-журналларда. Мин бу күренешнең бер дә начарлыгын күрмим, иҗат шаукымына бирелгән татарларыма сокланам гына. Әмма үкенеч тә бар: профессиналь әдәбият икенчерәк планга күчә бара, димәк, «әдәби зәвык» мәсьәләсе актуальләшә...
Бу чор узар, укучы, мин тасвирлаган сурәттәге укучы, зур әдәбиятка әйләнеп кайтыр дип уйлыйм. Әмма моңа бераз вакыт кирәк булачак, буыннар алмашынуы да үз эшен эшләргә тиеш... «Укучы зәвыгы»н күтәрүнең тагын бер шарты – без, әдипләр, үзебез яхшырак язарга, активрак булырга тиеш. Иң мөһиме, «элитар әдәбият» белән кирәгеннән артык мавыгып, укучы зәвыгыннан, аның күңел ихтыяҗы белән бәйле рухи таләпләреннән аерылмыйк, газиз халкыбыз, туган җиребез, туган телебез, милли рухыбыз, милли мирасыбыз, йола, моң кебек имани төшенчәләрнең образлы рәвешләрен әсәрләребезнең идея-тематик тукымасына бертуктаусыз тукып торырга онытмыйк...
– «Илһам килү» дигән төшенчә бар. Сез аңа ышанасызмы?
– Ышанам. Әмма аны чакыра белергә дә кирәк. Сиңа килсен өчен, күңелеңдәге уңдырышлы туфракка төшәчәгенә ышандыра белергә дә кирәк дип уйлыйм. Инде җитдирәк сөйләшсәк, ИЛҺАМның янына үзең бару чарасын табарга кирәк. Минем үземдә иҗади фикер, идея, вакыйга, язмыш «гөлт» итеп кабынып куя, сирәк кенә төштән килеп керә. Аннары мин аның белән «эшли башлыйм». Бик җиңел, рәхәтлек кичереп, шатланып, рухланып эшләгән чакларым була, әмма бик авыр, әрнүле, борчулы, хәтта каргышлы, тәүбәле чакларым да була, алары йөрәгемдә җөйләр калдыра. Ничек кенә булмасын, көчәнеп эш башларга яратмыйм. Минем өчен илһам – тылсымлы, магик бер халәт, бу халәт сер тудыра, ә сер ул – иҗатның төп чыганагы.
– Сезнең «Тәкъдиргә юл», «Ходайга бүләк» дигән җыентыкларыгыз быел Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләгенә тәкъдим ителде. Бу җыентыклар кайсы ягы белән үзенчәлекле, әһәмиятле?
– Г.Гыйльманов дигән язучыны аңлар өчен укучы, һичшиксез, шушы китапларны укырга тиеш. «Албастылар»дан, «Оча торган кешеләр»дән башка минем тагын бер дөньям бар бит. Шушы кечерәк жанрларда тудырган дөньям. Аларда мин кешенең, татарыбызның асылына романнарга караганда да ныграк төшенергә тырышам. Мин бүгенге проблемаларга ябышып, «ах» итеп, зарланып ятмыйм, шушы проблемаларның сәбәпләрен ачыкларга омтылам. Яисә аннан чыгу юлын күрсәтәм. Әлбәттә инде, әдәби интрига аша, фәлсәфә аша, кайчакта мифология, ышану яисә дини тәгълимат аша... Рух – мине кызыксындырган иң төп нәрсә шул. Иҗат кредосы исә китапларымның исеменә үк чыккан – «Тозлы яңгыр» (ТАБИГАТЬ), «Тәкъдиргә юл» (ЯЗМЫШ), «Ходай бүләге» (ГОМЕР), «Һәркемнең үз догасы» (КЕШЕ) һ.б.
Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен безнең МАХ каналына кушылыгыз.
Комментарийлар
0
0
Рәхмәт.бик кирәкле.уңышлар
0
0