Балалар бакчаларына һәм мәктәпләргә йөрмәгән 41 баланы мәгариф оешмаларына урнаштырдык. Моннан тыш, 500 гә якын хатын-кыз проект ярдәмендә алкоголизмны җиңә алды һәм 850 дән артык бала ятим статусыннан котылды. 2024 елда программада 185 кеше катнашты һәм алар белән эш әлегә кадәр алып барыла.
Ел саен якынча 92 процент гаилә программада катнашуны уңышлы тәмамлый, чөнки медицина белгечләре һәм психологлар әти-әниләрнең хәле яхшыруын һәм аларның эчкечелеккә бәйле булуга каршы көрәшкә әзерлеген билгеләп үтә. Бу балаларны гаиләдән алудан качарга мөмкинлек бирә. Әмма кешеләр бәйлелекне җиңә алмаган очраклар да була, һәм шул вакытта аларны ата-ана хокукларында вакытлыча чиклиләр, ә соңыннан бу хокуклардан тулысынча мәхрүм итәләр.
– Еллар үтү белән бәйле кешеләр белән эшләүдә яңа алымнар пәйда булгандыр.
– Әлеге эшемдә утыз алты ел, шул дәвер эчендә күп нәрсә яхшы якка үзгәрде. Дәвалауның нәтиҗәлерәк ысуллары барлыкка килде, психотерапия үсеш ала, заманча медикаментлар чыгарыла. Сиксәненче елларны гына алыйк, ул елларда дәвалау озакка сузыла иде: пациентлар өч айга кадәр стационарда ятты. Ә ул елларда ук сәнәгать наркологиясе кебек система эшли иде. Авангард урамындагы наркодиспансер бүлегендә дәваланган пациентлар дәвалану ала һәм бер үк вакытта «Вакууммаш»заводында хезмәт куя. Иртәнге процедуралар һәм медикаментлар кабул иткәннән соң, алар эшкә бара, кичкә таба стационарга кайта һәм дәвалануны дәвам итә. Менә шундый хезмәт терапиясе. Нәтиҗә, сүз уңаеннан, начар булмады. Кешеләр медицина ярдәме генә түгел, заводта социализация дә алды, хезмәт процессына да җәлеп ителделәр, хәтта бу вакытта акча эшләү мөмкинлеге дә бар иде.
Тагын бер дәвалау ысулын искә алыйм, рефлектор терапия кебек атама да бар иде. Пациентка косуны китереп чыгаручы препарат кадыйлар һәм параллель рәвештә стаканга әз генә хәмер салып бирәләр, ләкин эчү өчен түгел, ә тамакны чайкау өчен. Бу Павлов ысулы дип атала, кешедә шартлы рефлекс барлыкка килә: авызда хәмерле эчемлек бар икән, димәк, ул косуга китерәчәк. Кайбер пациентлар телевизордан актерларның хәмер эчкәнен күргәч тә, соңыннан күңелләре болгануын сөйләделәр. Бу методны соңыннан гамәлдән чыгардылар, әмма ул нәтиҗәле иде, минемчә.
– Резеда Фәтхулловна, хәмерле эчемлекләргә бәйлелек, беренче чиратта, гаиләдә башлана дигән фикер белән килешәсезме?
– Әйе, әлеге авыру нәселдәнлек һәм тышкы факторлар тәэсирендә формалаша. Тышкы факторлар барыннан да элек рухи кыйммәтләр белән бәйле. Бу акрынлап башлана: кеше үзенең рухи өстенлекләрен алкоголизация ягына үзгәртә. Гаиләгә, балаларга, театрга яки кинога баруга, профессиональ үсешкә игътибар бирәсе урында, психоактив матдәләр ярдәмендә ял итүгә басым ясый. Бу бәйлелек әкренләп арта, һәм авыруның беренче стадиясе башлана. Проблемалар шуннан үсә дә инде. Әгәр гаилә эчендә бергәләп ял итү, табигатькә чыгу, яраткан эш кебек кыйммәтләр яши икән, аларда алкогольгә, наркотикларга кызыксыну тумаячак. Шуңа күрә гаиләдә мондый кыйммәтләрнең үсүе бик мөһим. Ә менә гаилә әгъзалары ял көннәрен кулларына чәркә тотып билгеләп үтә, Яңа елны лаякыл исерек килеш каршы алалар икән, бу үрнәк, әлбәттә, балаларга да күчәчәк.
Ә шулай да күңелле күренеш, бүген сәламәт яшәү рәвеше модада. Авылларда да исерек килеш аунап ятучылар азайды. Алга барабыз, димәк. Сәламәт яшәү рәвешен алып бару, дингә килү – начар гадәтләрдән арыну өчен менә дигән үрнәк.
ДИН:
Хәмер, ягъни исерткеч эчемлекләргә карата динебездәге хөкемгә килгәндә, иң элек шуны әйтергә кирәк: ислам дине буенча хәмер эчү ул – хәрам, ягъни Аллаһы Тәгалә катгый тыйган гамәл. Бу хакта “Маидә” сүрәсенең 90 нчы аятендә әйтелә: “Исертә торган эчемлекләр һәммәсе дә, отыш уеннарның һәртөрлесе дә, сыннарга гыйбадәт кылу һәм багучылык кебек нәрсәләр – хәрам, шайтан шөгыленнән булган нәҗес, шакшы эшләрдер. Шул нәрсәләрдән читләшегез, бәлки, Аллаһ газабыннан котылып, бәхеткә ирешерсез” (5:90). Шулай итеп, аракы эчүне Аллаһы Тәгалә кешене бәхетсез итә торган “шайтан гамәле” дип атый.
Кайберәүләрнең: “Туйда яки берәр бәйрәм уңаеннан 100 грамм гына эчүдән нәрсә булсын соң?” – дип әйтүләре “Туйда яки берәр бәйрәм уңаеннан зина кылсаң (гайбәт сөйләсәң, урласаң, кеше үтерсәң) нәрсә булсын соң?” – дип әйткән кебек була, ягъни нинди дә булса гамәлне Аллаһ тыйган икән, ул гамәл беркайчан да, бернинди шартларда да хәләлгә (рөхсәт ителгәнгә) әйләнә алмый. Нәкъ шуңа күрә Аллаһның соңгы илчесе Пәйгамбәребез Мөхәммәд салләллаһү гәләйһи үә сәлләм: “Исертә, акылны томаландыра торган эчемлекләрне “ярый ул” дип әйтүченең миңа һәм минем өммәтемә бернинди дә катнашы юк”, – дип белдерде.
Алай гына да түгел, хәдисләрнең берсендә хәбәр ителгәнчә, Аллаһы Тәгалә аракы эчүчене генә түгел, аны ясаучыны, төяүчене һәм бер урыннан икенче урынга күчерүчене, сатучыны (аның белән сәүдә итүчене), хәмер белән кәсеп итеп, шул акчага яшәүчене, сатып алучыны, салып бирүчене дә ләгънәт кыла (хәдис Тирмизи (№ 1298), Ибен Мәҗҗә ( №3380, 3381) җыентыкларында китерелә).
Исерткеч эчемлекләрнең асылы – нәҗес, шакшылык, һәм аны эчкән кеше шулай итеп, сидек, ягъни нәҗес эчкән була. Әмма хәмер дигәндә без иң элек аның кеше тормышына салган зарары турында билгеләп үтәргә тиешбез. Бу нисбәттән тугры хәлифә Госман ибне Гаффән фикерен китерү бик урынлыдыр дип уйлыйм. Ул болай дигән: “Әй кешеләр! Хәмердән сакланыгыз, чөнки ул барча начарлыкларның анасы!”
Әйе, дөрестән дә, эчүчелек бүген ил күләмендәге олы проблемаларның берсе булып кала бирә. Статистика мәгълүматларына караганда, хәзерге вакытта илебездә аракыдан миллионлаган кеше үлә. Ә зыян күргән кешеләрнең санын әле беркем дә санап карамаган. Шуңа да шешәгә үрелгәнче һәркем башта уйлап карасын иде: бу миңа, гаиләмә, балаларыма (туачак балаларыма), нәселемә нәрсә бирәчәк? Олы зыяннан башка хәмернең берни дә бирмәячәге көн кебек ачык. Ә аек акыл, чиста күңел, хәмер нәҗесеннән пакь булган тән белән сөенеп яшәүгә ни җитә?..
Ришат хәзрәт Курамшин
Психолог Гөлүсә Ахунова:

– Эчүчелек – авыл җирендә типик социаль чир һәм аны дәвалауга комплеклы килергә кирәк. «Ник эчтең инде?» – дип сорасаң, эчкечеләр, гадәттә: “Син мине аңламыйсың, бераз ял итеп алдым, дусларым белән кәеф-сафа кордык”, яисә “Күршегә печән өешкән идем, шунда утырдык”, – дип аклана.
Аны тиргәү, ләгьнәт укуның мәгьнәсе дә файдасы да юк. Эчкеченең баш мие томаланган, үзен агрессив тота, мондый халәттә ул әллә нинди адымга бара ала. Бигрәк тә: «Менә ул нинди акыллы, грамм да эчми, ә син “ләх булып” кайтасың, кеше көлдереп йөрисең», –дип түбәнсетү киңәш ителми. Эчкече белән айнык вакытында, барысын да уртага салып сөйләшергә кирәк.
Атна буе запойга киткән ир өчен җаваплылыкны, гадәттә, хатын-кызлар үз өстенә ала, ут-газга түләү өчен акча эзли, башка бик күп проблемаларны чишә. Алай эшләргә киңәш итмәс идем, айныгач, үзе хәл итәр. Нигә сез аның проблемаларын хәл итеп йөрисез?
Аннан соң авылда яшәүче гаиләләр мондый проблема белән йөзгә-йөз очрашкач, ни эшләргә белми, психолог белән психиатрга барырга кирәк, дип әйтә башласаң, алар, без бит псих түгел дип әйтә башлый.
Татарда тирән мәгьнәле мәкаль бар: «Ирне ир иткән хатын, юк иткән дә хатын». Чир белән көрәштә хатыны ярдәм кулы сузарга тиеш. Бары ныклы тыл булганда гына һәр авырлыкны җиңеп була.
ЮХИДИ
2019 елдан кергән канун нигезендә, әгәр юл һәлакәтендә исерек машина йөртүче аркасында ике аннан да күбрәк кеше һәлак булса, 15 елга кадәр иректән мәхрүм итү каралган. Әгәр берәү машинасын спиртлы эчемлек кулланган кешегә биргән икән, ул юл һәлакәтенә очраса, килгән зыянны машинаның хуҗасы каплый. Спиртлы эчемлек кулланган килеш машина йөртүчене тоткарласалар, 30 мең сумга кадәр штраф һәм 1,5 елдан – 2 елга кадәр машина йөртү таныклыгыннан мәхрүм итү яный. Моннан тыш Россиянең административ хокук бозулар кодексының 27.13нче маддәсе буенча машинаны тоткарлыйлар. Кызганыч, җәзаларны катгыйландыру, штрафлар гына исерек машина йөртүчеләрне куркытмый.
2020 елда җинаять кодексының 264.1нче маддәсе буенча иректән мәхрүм итәргә, 300 мең сумга кадәр штраф салырга, 3 елга кадәр машина йөртү таныклыгыннан мәхрүм итәргә мөмкиннәр.
Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен безнең МАХ каналына кушылыгыз.
Лилия Гайнуллина

.jpg)
Комментарийлар