Сугыш башлангач, 9 нчы сыйныфка укырга кергән Мәрьям апаны ерак түгел төзелеп килә торган заводка мобилизовать итәләр.
- Башта ФЗӨдә токарь һөнәренә укыттылар, заводта зур-зур станоклар артына басып эшләдек. Төнлә эшлибез, йоклыйсы килә, ашарга юк. Эшкә соңга калырга ярамый, хәрби трибунал белән өркетәләр. Беркөнне ишектә механика техникумына укырга чакырган кәгазьгә күзем төште. Техникум Ленинградтан күчерелгән икән. Беренче курсны «биш»ле билгеләренә генә тәмамладым. Сугыш беткән вакыт - 1945 елның җәе иде. Минем Казанда укыйсым килә бит, стипендия акчасын алып, Казанга киттем. Әти бер хатында, бөтен булган акчамны Татвоенкомат исеменә җибәрәм, сугыштан кайта алмасам, акчаны өч кызыма да тигез итеп бүлегез, дип язган иде. Әтинең фатирына барып кердем, гомер булмаганны, үги әни мине шатланып каршы алды. Әти җибәргән акчаларны алу өчен балаларның укуы турында белешмә кәгазе кирәк икән. Гәүһәр апам да, Наилә дә укымыйлар. Өмете миндә, мин бит техникумда укыйм. Бик күп акча алып кайтты ул, әниле-кызлы баштанаяк киенде, без өлешсез калдык.
«Театрдан киткәнемә үкенәм»
- Казанда мин очраклы гына Рәшидә апа Тәминдарованы күрдем. Рәшидә апа тумышы белән Сарсаздан иде, аның әтисе минем беренче укытучым да булды. Ире Сәет Булатов театр училищесы директоры икән, аңа секретарь-машинист кирәк, эшләп карамыйсыңмы, диде миңа Рәшидә апа. Эшкә урнашкан көнне үк Сәет абый, сиңа укырга да кирәк, иртәгә бер-ике шигырь ятлап кил, диде. Мин хәзер үк сөйләп күрсәтә алам, дим. Ширияздан Сарымсаковны чакыртып керттеләр дә миңа сөйләргә куштылар. Башта Крыловның мәсәлләрен, аннары Татьянаның Онегинга язган хатын сөйләдем. Шунда ук беренче курска укырга алачакларын әйттеләр. Мин укый да, эшли дә башладым. Стипендия дә, хезмәт хакы да бирделәр. Икенче курска укырга килгәч, бер укытучы коридорда очратты да: «Мәрьям, мәктәпне алтын медальгә тәмамлаган бик чибәр, озын буйлы бер егетне укырга алдык. Ул сезнең белән икенче курста укыячак. Этюдлар эшләргә сиңа менә дигән партнер», - ди. Бу булачак тормыш иптәшем Айрат булып чыкты. Мин аның тәртипле, инсафлы егет икәнен шунда ук тоемладым. Әти-әнисе һөнәрләре буенча гади кешеләр булса да, бик зыялылар иде. Өч ел бергә укыдык, чыгарылыш спектакльләрендә дә партнерлар булып уйнадык. «Ташкыннар»да мин - Айсылуны, ул Мирвәлине уйнады. Диплом спектаклен Мәскәүдә дә күрсәттек. Анда безнең уйнауны бик ошаттылар, минем турыда хәтта газетага да яздылар. Училищены тәмамлагач, Айрат белән безне Татар дәүләт академия театрына эшкә алдылар. Ташкент, Уфа шәһәрләренә гастрольләргә йөрдек. Озак тормый өйләнешеп тә куйдык.
Әмма Айрат Арсланов театрдан китеп, радиога эшкә урнаша. Аның театрда бик зур рольләре була, «Таһир-Зөһрә»дә Таһирны искиткеч итеп уйный.
- Нинди җен котырткандыр, театрдан кинәт кенә үзем дә китеп бардым, - ди артист-диктор. - Эштән киткәнем өчен Рәшидә апа Җиһаншина бик нык ачуланды. Театрдан киткәнем өчен үзем дә күп тапкыр үкендем. Ә Айрат беркайчан да үкенмәде. Эшен ул бик яратты. 1952 елда олы кызыбыз Гөлнар туды. Ул вакытта әтинең фатирында яши идек. Гөлнарга бер яшь булганда, кечкенә генә бүлмә бирделәр. Икенче кызыбыз Алсу шунда туды. Әти бер хатында, фатирымны ташламагыз, дигән иде. Хатның шул урынын үги әни, мин күрмәсен диптер, каләм белән бозып бетергән. Фатирны әллә сатканнар, әллә туганнарына биргәннәр - белмим. Мин анысына да кысылмадым. Читтән торып, педагогия институтын тәмамладым. 113 нче мәктәптә рус теле укыттым. Радиода эшли торган танышым: «Безгә диктор кирәк, киләсеңме», - диде. «Барып карыйм соң, сөйләвемне яратсагыз, эшләрмен», - дидем. Ошаттылар мине, шуннан диктор булып киттем. Эшемне бик яраттым. Урамда да, транспортта да тавышымнан танып алалар иде. Бервакыт трамвайда барам, шунда бер кечкенә малай әнисенә кычкыра: «Әни, мин бу апайны беләм. Ул радиода сөйли торган Мәрьям апа бит». Үзе янына килеп баскач кына аңладым, бу бала сукыр икән. Сабыйны кочагыма алып, елап җибәргәнемне сизми дә калдым.
Мәрьям апаның кызы Гөлнар - доцент, университетта чит телләр укыта. Икенче кызы Алсу - тарих фәннәре кандидаты, Ленинград университетын тәмамлаган, Мәскәүдә аспирантурада укыган. Хәзер Тарих институтында эшли.
- Хәтерлим әле, әтинең фатиры ул вакытта Ленин, хәзерге Кремль урамында иде. Казан дәүләт университеты яныннан узган саен, безгә: «Минем балаларым да Ленин белем алган шушы университетта укыр әле», - ди торган иде. Кызларым югары уку йортларын тәмамлап, хәзер шунда укыталар. Әти исән булса, аларны күреп сөенер иде.
P.S. Мәрьям Арслановага әтисеннән килгән хатларны газетабызның пәнҗешәмбе саныннан укый аласыз.
Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен безнең МАХ каналына кушылыгыз.
Комментарийлар