Шәһри Казан

Үз язмышыбыз – үз кулыбызда (ФОТОРЕПОРТАЖ)

Бөтендөнья татарлары - Казанда Бөтендөнья татар конгрес­сының һәр съезды - көтеп алынган тарихи вакыйга. Быелгы корылтай аеруча үзенчәлекле. Ул Бөтендөнья татар конгрессының 25 еллык юбилеена туры килде. Конгресс съезды эшендә 1000нән артык деле­гат һәм кунак ­катнаш­ты. Алар арасында Татарстанның халык артисты Алсу Сафина, дөньякүләм танылган галим­нәр Рәшит Сюняев, Роберт Нигъ­мәтуллин...

Бөтендөнья татарлары - Казанда

Бөтендөнья татар конгрес­сының һәр съезды - көтеп алынган тарихи вакыйга. Быелгы корылтай аеруча үзенчәлекле. Ул Бөтендөнья татар конгрессының 25 еллык юбилеена туры килде. Конгресс съезды эшендә 1000нән артык деле­гат һәм кунак ­катнаш­ты. Алар арасында Татарстанның халык артисты Алсу Сафина, дөньякүләм танылган галим­нәр Рәшит Сюняев, Роберт Нигъ­мәтуллин да бар иде.

Киләчәгебез өчен җаваплы булыйк

Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты рәисе Ринат Закиров билгеләп узганча, чит төбәкләрдәге татар оешмалары, аларның җитәкчеләре татар рухын, милли традицияләрне, гореф-гадәтләребезне саклап, татар мохитен булдырырга тырыша һәм бу үзенә күрә бер батырлык.
- Төбәкләрдәге оешмалары Татарстан Президенты Рөстәм Миңнехановның ярдәмен һәм теләктәшлеген һәрдаим тоеп тора. Ул, кайсы гына төбәккә, нинди генә илгә бармасын, шунда милләттәшләребезнең тормышы белән якыннан кызыксына, аларның иң четерекле проблемаларын хәл итәргә булыша. Милләтебезнең мондый лидеры булуы - татар халкының зур бәхете. Шуңа да халкыбыз аны якын итә, аңа ышана. Рәхмәтләребезне Татарстанның беренче Президенты Минтимер Шәймиевкә дә җиткерәм. Безнең зур эшләребез аның фатихасы белән башланды. Татар конгрессының кирәклегенә төшенү, аның бердәнбер дөрес юлын аңлау Минтимер Шәймиевнең зирәклеге һәм алдан күрүчәнлеге хакында сөйли. Татар дөньясы аңа Россиянең Хезмәт Герое исеме бирелүне рухланып кабул итте. Бу, бер яктан, гомерен халкыбызга багышлаган олуг шәхесне зурлау булып яңгыраса, икенче яктан, Татарстанның ил күләмендәге дәрәҗәсен тагын бер кат раслау булып тора, - диде Бөтендөнья татар конгрессы рәисе.
Ул үзенең чыгышында һәркемне борчыган тел мәсьәләсен дә күтәрде. Аныңча, бүгенге шартларда туган телне саклау мәсьәләсе аеруча катлаулы.

Реклама

- Татар телендә белем би­рүнең торышын гына алыйк. Бу өлкәдә соңгы елларда шактый кыенлыклар туды. Болар, әлбәттә, нигездә, мәгариф дилбегәсенең безнең кулда булмавыннан килә. Шуның аркасында шактый югалтуларга дучар булдык. Бердәм дәүләт имтиханын туган телдә тапшыра алмау шулай ук бу мәсьәләне кискенләштерде. Тикшеренүләр күрсәткәнчә, рәсми хисапларда милли мәктәп буларак теркәлгәннәрендә дә, татар лицей-гимназияләрендә татарча укыту кимеде. Мәктәп җитәкчеләре бу күренешне ата-аналар теләге белән аңлата. Мондый юл белән барсак, 80нче еллардагы кебек, татар мәктәп­ләре күпләп ябылу заманына кайтабыз түгелме соң? 90нчы елларда югары уку йортларында да татарча укыту оештырылган иде. Бары тик Казан дәүләт архитектура-төзелеш академиясендә генә татар төркеме сакланып калды. Татар конгрессы тырышлыгы белән, Россия ислам институтында татарча укытыла башлады. Мәчетләрдә җомга намазлары татарча укыла. Безгә кыенлыклар алдында югалып калырга кирәкми, нинди генә авыр заман килмәсен, татар кешесе үз көнен үзе күргән. Бүген дә четерек­ле мәсьәләләр булуга карамастан, халкыбыз бөтен тапкырлыгын, зирәклеген җыеп, аларны чишәргә тырышса иде. Һәммәбез моңа җаваплы карасын иде дигән теләктә торам. Милләтебезнең киләчәге һәрберебездән тора, - дип сөйләде ул.

Туган телгә ихтыяҗ булсын

Ульяновск өлкәсе татарлары милли-мәдәни автономиясе рәисе Рәмис Сафин фикеренчә, җыр-биюгә, бәйрәмнәргә, мәдәнияткә игътибар зур булды, телгә басым ясар вакыт җитте.
- Бу уңайдан ТНВ каналының роле зур, әлбәттә. Һәр өйдә аны карыйлар. Монысы әйбәт, ә менә балалар өчен махсус телеканал җитми. Телне кечкенәдән өйрәтә башларга кирәк. Ул татар телендә генә булмасын иде. Мисал итеп, ике телдә - татар һәм рус телләрендә чыга торган китапларны атыйсым килә. Алар бездә бик популяр. Балалар бакчаларында аларны аеруча яратып кулланалар. Мәктәптә татар теле дәресе аз дибез, балалар бакчаларында бит дәресләр саны куелмаган. Нишләп ул мөмкинлекне кулланмаска? Татар тәрбиячеләрен табып эшләтергә кирәк, - дип сөйләде ул «ШК» хәбәрчесенә.
Татар халкы тарихы белгече, галим Искәндәр Гыйләҗев исә, туган телгә ихтыяҗ булдырырга кирәк, дигән фикердә тора.
- Телнең иң зур байлыгыбыз икәнен аңларга тиешбез. Татарларны, гомумән, пропагандаларга кирәк дим мин. Тарихи үткәнебезне, мәдәниятебезне, шәхесләребезне танытыйк. Шул рәвешле яшь буында кызыксыну уятыйк. Кызганыч, без татарлар үзебезнең тарихны белеп бетермибез. Шуңа өстәп, татарлар турында ялгыш фикерләр бар, бу ил эчендә генә түгел, чит илләрдә дә. Әлеге мәсьәләләрне хәл итү дә конгресс эшчәнлегенә керә, - ди ул.
Танылган тарихчы-археолог Альберт Борһанов, тел гаиләдә сакланыр­га тиеш, дигән фикерне алга сөрә.
- Әни кеше гаиләдә татарча сөйләшергә тиеш. Тукайның «Иң элек бу тел белән әнкәм бишектә көйләгән» дигән шигырь юллары бар. Элек шулай булган, хәзер дә шулай булырга тиеш. Ана сөте белән керсен ул татар теленә мәхәббәт. Күп нәрсә татар хатын-кызларыннан тора. Телне пропагандалау­да дин әһелләренең дә ролен күрсәтәсе килә. Татар халкын дин саклап калган дибез, ә бүгенге көндә хәзрәтләр арасында телне начар белүчеләр күп, - дип сөйләде ул безгә.

Татар теле - милләтебезнең бишеге

Татарстан ул - татар теле сакланырга тиешле дөньядагы бердәнбер урын. 2нче татар гимназиясе директоры Камәрия Хәмидуллина үзенең чыгышында шулай дип белдерде.
- Нишләптер безнең җәм­гыять милли мәгарифтән уттан курыккан кебек курка. Соңгы елларда бу миссияне ата-­аналар җилкәсенә төшерергә тырышабыз. Татар теле ул - милләтебезнең бишеге. Без белемне туган телдә бирергә тиеш. Моның турында Йосыф Акчура да әйткән. Татар телен саклау - атнага ике сәгать дәрес бирү, җыр да бию генә түгел. Ул - белем бирү сис­темасы, җәмгыять тормышында телне тулы көченә куллану. БДИны рус телендә бирү аркасында, татар телен өйрәнү бетте. Татар дәреслекләрен чыгару ихтыя­җы бетте. Милли кадрлар әзерләү практикасы югалды. Без болар турында уйланырга тиеш. Без баланы 11 ел татар телендә укытабыз. Имтиханнарны рус телендә бирәбез. Беркем дә кешедән үз ана телендә белем алу хокукын тартып ала алмый, - дип, ул Рөстәм Миңнехановка бу сорауны Россия Президенты алдында күтәрүне һәм милли телләр турындагы законга үзгәрешләр кертү инициативасы белән чыгуны сорады. - Бу рус культурасына һәм теленә куркыныч тудырмый. Без белем процессын федераль мәгариф системасы кысаларында бирәбез.
Россия Дәү­ләт Думасы депутаты Илдар Гыйльметдинов, баланың бердәм дәүләт имтиханын туган телендә бирергә хокукы бар, дип саный.
- Телне саклыйсыбыз ки­лә икән, зарланып, гаеплене эзләп утырудан файда юк. Конкрет чаралар, программалар ярдәмендә телгә карата кызыксыну булдырырга кирәк. Баланы туган телне белергә кирәк дип үгетләп кенә эш бармый, теләк булдыру мөһим. Берничә телне белгән өчен бәлки хезмәт хакын өстәмә түләргә кирәктер. Бердәм дәүләт имтиханына килгәндә, укучының аны туган телендә бирергә хокукы бар дип саныйм. Моның буенча федераль закон булырга тиеш. Бу закон проекты бездә бар. Кабул ителгән очракта, ул 30дан артык телгә кагылачак. Бәлки безнең төбәкләрнең әзерлекләренә карап, моны аларга үзләренә хәл итәргә мөмкинлек бирергәдер, дигән фикерләр бар, - диде ул.

«Милли шура» төзелде

Бөтендөнья татар конгрессы съездында оешманың уставына үзгәреш­ләр кертелде. Ул беренче чиратта конгресс идарәсе структурасына җитди үзгәрешләр кертү белән бәйле. Утырышта Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов, һәрдаим эшләүче орган буларак, совет булдырырга тәкъдим итте. Совет «Милли шура» дип аталачак. Аның рәисе итеп премьер-министр урынбасары Васыйл Шәйхразиев билгеләнде. Беренче урынбасары - «Милли шура» башкарма комитеты җитәкчесе Ринат Закиров булачак.
Совет биш елга сайланып, үз эченә 75 кешене алырга тиеш. «Милли шура» президиумы 15 кешедән торачак.
Шулай ук «милли шура»ның башкарма комитеты да булдырылачак. Ул конгресс программаларының үтәлешен оештырачак, хисап эшләрен алып барачак, җирле оешмаларга оештыру һәм методик ярдәм күрсәтәчәк һәм башка эшләр белән шөгыльләнәчәк.
Татар җәмәгать эшлеклесе, сәясәтче Фәндәс Сафиуллин «ШК»га белдергәнчә, дәүләтнең көчен, акылын, мөмкинлекләрен туплый торган шушындый җитди бер совет күптән кирәк иде.
- Татарлар белән эшләү актив бара, бу эш тагын да киңәйде, җаваплылык көчәйде. Конгрессның төп максаты - халыкны туплау, бер юнәлешкә кертү. Бу зур эш, аны башкарма комитет кына ерып чыга алмый. Вазгыять тә кыенлашты. Аңардан өстен бер координацион үзәк кирәк иде. Ул оешты, аның кирәклеге һәм мөһимлеге бәхәссез.
Съезд ахырында резолюция һәм татар халкына мөрәҗәгать кабул ителде.

Теги: 250
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 23 февраля 2018 в 09:08
    Атнабай оныгы Ләйсән Атнабаева: «Кияүгә чыксам да фамилиямны үзгәртмим!» Ләйсән Азамат кызы АТНАБАЕВА 1992 елда Уфа шәһәрендә туган. Аннан соң гаиләләре белән Әлмәткә күченеп китәләр, укырга да шунда керә һәм бик яхшы билгеләргә тәмамлый. Аннан соң Казанга килә, Казан дәүләт институтының юридик бүлегендә укып, кызыл диплом алып чыга. Хәзер - аспирантурада. Бер үк вакытта шәхси эшмәкәрлек белә шөгыльләнә, үз-үзеңне тоту кагыйдәләре буенча дәресләр алып бара. Әлегә бөтен биографиясе шул. Ә безгә ул халык шагыйре Әнгам АТНАБАЕВның оныгы буларак кадерле. Сүзебез дә Атнабай турында.
    13
    0
    0
  • 23 февраля 2018 в 08:04
    Марат Кәбиров Әнгам Атнабаев турында: «Мин аның «сагындым» дигән сүзен сагындым» Көтмәгәндә-уйламаганда телефон шалтырый. Трубканы алуга, көр, ихлас тавыш яңгырый: – Них-холь, Марат?!
    30
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 17:03
    Орхидеялар – энергетик вампир? Өемдә орхидеялар күп үсә. Бер танышым аларны энергетик вампир диде. Имештер, өйдә аларны тотарга ярамый. Бу чынлап та шулаймы? Алия Закирова.
    171
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 15:38
    Алкоголизмнан ничек дәваланырга? Статистика мәгълүматлары буенча республикада эчүчеләр саны, былтыргы белән чагыштырганда, якынча өч процентка кимегән. Ләкин бу саннар дөреслеккә бик үк туры килеп бетми икән. Нарколог, психиатр, психотерапевт Галимҗан Шакирҗанов әйтүенчә, быелның 1 гыйнварына алынган мәгълүматлар буенча, Татарстанда алкоголизм диагнозы белән 30 мең кеше теркәлгән.
    161
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 15:34
    Фирдүс Тямаев: «Минем җырлар тарихка кереп калды инде» Сәхифәбезнең бүгенге кунагы – татар эстрадасының иң популяр җырчыларының берсе Фирдүс ТЯМАЕВ. Үзенә генә хас харизмы, темпераменты, кызулыгы булган, шул ук вакытта хисчән һәм чын мәгънәсендә халык мәхәббәтен яулаган җырчы белән без аның юбилееннан соң күрештек.
    256
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 11:59
    Биш бала анасы Роза Мостафина: «Өебездән куалар» Редакциябезгә Казаннан биш бала анасы Роза Мостафина мөрәҗәгать итте.
    210
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 11:03
    Һәр авылның үз Фазылы булсын иде Төрле яклап килгән кеше кем ул? Андыйлар күп өлкәләрдә үзләренең көчен сынап карый, уңышларга ирешү белән беррәттән, аларның тормышы да гадәти түгел, ә үзенчәлекле, кызыклы.
    125
    0
    3
  • 22 февраля 2018 в 10:47
    «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасын тамашачы ничек кабул итте? Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында Зөлфәт Хәкимнең “Килә ява, килә ява...” спектаклен яңарттылар.
    123
    1
    1
  • 22 февраля 2018 в 08:50
    Зәңгәр күзле, киң күңелле кызыбызны котлыйбыз! Зәңгәр күзле, җитен чәчле кызның урамда карга батып уйнап керүенә әбисе ул яраткан солы кесәлен пешереп куйган. Ярата шул инде аны әбисе, ярата! Гел аның куенында менә шулай иркәләнеп, назланып кына торасы иде дә соң...
    141
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 16:48
    23 февральдә ир-атларга нәрсә бүләк итәргә? Ватанны саклаучылар көне җитә. Бәйрәм булгач, бүләк тә әзерлисе килә. Ир-атларга нәрсә бүләк итәргә?
    227
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 16:16
    Юка пешерү ЫСУЛЫ Бу ризыкның ничек аталуын төгәл белмим, атамасы күптөрле. Бер якта аны юка диләр. Икенче бер җирдә көлчә дип атыйлар. Җәймә, җәүликмәк, чәлпәк дигән исемнәре дә бар.
    374
    0
    5
  • 21 февраля 2018 в 14:41
    Ләйсән Гыймаева Хәмдүнә Тимергалиеваның күлмәген алып торган?! Ләйсән Гыймаева хәйран гына түгәрәкләнеп килә, димәк, тиздән ике кызларына иптәшкә тагын бер бәләкәч өстәләчәк.
    364
    0
    0
Реклама
  • 16 января 2018 в 18:39
    Илфак Шиһапов истәлегенә
  • «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасы
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 20.02.2018
  • Казанның Аккош күлендә Май чабу бәйрәмен үткәрделәр (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Россия чаңгысы-2018. Юдино бистәсеннән фоторепортаж
  • Фәнис Ярулинның тууына 80 ел тулды
  • 2018 ел кышы рекорд куйды (5 февраль)
  • Ай тотылган төндә 31.01.2018
  • "Татмедиа" Республика матбугат һәм гаммәви коммуникацияләр агентлыгының киңәйтелгән утырышыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Татарстан гүзәле» бәйгесеннән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Казанны кар басты
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 18 февраля 2018 в 09:00
    Ләйсән Фәйзуллина: «Мин – ирекле шәхес» Галиәсгар Камал театрында барган «Миркәй белән Айсылу», «Җилкәнсезләр», «Мәхәббәт FM», «Көтәм сине» спектакльләре аша таныш булган яшь актриса Ләйсән Фәйзуллина үзенчәлекле рольләр белән генә түгел, кызыклы, тирән шәхес буларак та үзенә җәлеп итә. Бүген аның һөнәренә, тормышка карата фәлсәфи уйлары, киләчәккә омтылышлары турында сорашырга, Ләйсәнне шәхес буларак ачарга тырыштык.
    433
    0
    1
  • 14 февраля 2018 в 15:00
    Яучы Наилә Җиһаншина: «50 яшькә җиткән ирләр бала табар яшьтәге хатын-кыз эзләп килә» Гомерлек яр табу замана белән тәңгәл килмәстәй катлаулы мәсьәләгә әйләнеп бара кебек, әмма моннан котылуның берәр чарасы булырга тиештер бит. Россия Мөселман хатын-кызлар берлеге рәисе, Дәүләт Думасының гаилә, хатын-кызлар һәм балалар эшләре буенча комитеты эксперт советы әгъзасы яучы Наилә Җиһаншина белән шул турыда әңгәмә кордык.
    780
    0
    2
  • 8 февраля 2018 в 12:32
    Марсель Вәгыйзов: «Шундый бер вакыт килеп җитә – дөрес яшәмәгәнеңне аңлыйсың» Татарстанның атказанган артисты Марсель Вәгыйзов белән күзгә-күз карап аралашуыбыз беренче тапкыр иде. Сөйләшер өчен җиңел, рәхәт кеше, шул ук вакытта үз-үзенә шактый ук таләпчән икәнлеген белдем. Татар җыр сәнгатендә аның үз юлы бар. Ашыкмый, каударланмый, сайлаган юлыннан тыныч, әмма ныклы адымнар белән баручы җырчы дияр идем мин аның турында. Күңеле тартмаганны җырламас, ошатканын җиренә җиткереп башкарыр.
    400
    2
    2
  • 23 февраля 2018 в 09:08
    Атнабай оныгы Ләйсән Атнабаева: «Кияүгә чыксам да фамилиямны үзгәртмим!» Ләйсән Азамат кызы АТНАБАЕВА 1992 елда Уфа шәһәрендә туган. Аннан соң гаиләләре белән Әлмәткә күченеп китәләр, укырга да шунда керә һәм бик яхшы билгеләргә тәмамлый. Аннан соң Казанга килә, Казан дәүләт институтының юридик бүлегендә укып, кызыл диплом алып чыга. Хәзер - аспирантурада. Бер үк вакытта шәхси эшмәкәрлек белә шөгыльләнә, үз-үзеңне тоту кагыйдәләре буенча дәресләр алып бара. Әлегә бөтен биографиясе шул. Ә безгә ул халык шагыйре Әнгам АТНАБАЕВның оныгы буларак кадерле. Сүзебез дә Атнабай турында.
    13
    0
    0