Шәһри Казан

Балаларны «пәрәвез» челтәреннән ничек аерырга?

Балага тугач ук уенчык урынына фәлән меңлек кесә телефонын тоттыру гадәткә кереп бара. Бала әти-әнигә комачау итмәсен һәм еламасын гына. Кызганыч, моның бала сәламәтлеге өчен куркыныч икәне турында уйлап та карамыйбыз.

Замана сабыйлары мең дә берне белә. Балалар бакчасына килгәндә үк компьютер белән таныш була, телефонның функцияләрен әти-әнисеннән яхшырак аңлый. Олылар исә баласының яңа технологияләр үзләштерә алуына сөенә, моның белән горурлана. Ә менә шул кесә телефоны аша интернетка кереп үзенә кирәкле мультфильмнарны эзләп тапкан бала кашык тотып ашый белмәскә, бәдрәфкә мөстәкыйль йөрмәскә, күлмәк төймәләрен эләктерә алмаска мөмкин.

Интернет – кеше акылы уйлап тапкан гаҗәеп күренеш. Ул безнең тормышыбызны яулап алды, әмма акрынлап балаларыбызны үзенә йота бара. Бүген интернетта зарарлы матдәләр тәкъдим итүче, бозыклык, әшәкелек таратучы сайтлар арта. Социаль челтәрләрдә үз-үзеңә кул салырга өндәгән төркемнәр дә популярлашкан иде. Казанның 162нче балалар бакчасында эшләүче психолог Мәдинә Солтанова әйтүенчә, мондый төркемнәргә, нигездә, үзенә шөгыль таба алмаган, игътибар һәм аңлашу җитмәгән балалар эләгә. «Биредә аларга үзләре өмет иткән «ярдәм»не эзләп табалар кебек тоела. Үз-үзенә кул салырга этәрүче төркемнәрдә үсмерләрнең хис-тойгылары белән оста идарә итәләр. Авыр чакта ничек юатырга икәнен дә яхшы беләләр.

Якты дөньядан китәргә теләүче үсмерләр дә үлемне абстракт күренеш буларак кабул итә. Шуңа күрә әти-әниләр баласының үз-үзен тотышындагы үзгәрешләрне гел күзәтеп торырга, бала белән даими аралашырга тиешләр», – ди Мәдинә Солтанова. Шөкер, бу проблемага дәүләт битараф түгел, «Роспотребнадзор» идарәсе былтыр шикле булып тоелган 11 сайт турында хәбәр иткән иде. Соңрак үз-үзеңә кул салырга этәрүче сигез төркемнең ябылуы турында билгеле булды. Күпләр, виртуаль дөнья белән мавыгып, чама хисен оныта. Балада бәйлелек барлыкка килә, ул «пәрәвез»сез яши алмый башлый. Бөтендөнья сәламәтлек саклау ассоциациясе компьютерга бәйлелекне катлаулы авырулар рәтенә кертә.

Россиядә туганнан алып 14 яшькә кадәрге 8-10 миллион бала интернет һәм кәрәзле телефоннарны көндәлек куллана. Компьютер һәр гаиләдә диярлек бар. Балалар компьютер каршында сәгатьләр, көннәр буе утыра. «Иҗтимагый фикер фонды» мәгълүматларына караганда, биш-алты яшьтәге һәм аннан зуррак балаларның 90 проценты интернетның ни икәнен белә. 12 яшьлек укучыларның һәр өченчесе тәүлекнең өчтән бер өлешен интернетта «яши». Тикшерүләр күрсәткәнчә, аларның 40 проценты порнографик сайтлар карый, 21-22 проценты көчләү күренешләрен күзәтә, ә 20 проценты комарлы уеннар белән мавыга.

Ләкин күп әти-әни, бу мәгълүматлар аларга кагылмый, балалары белән мондый хәлнең булуы мөмкин түгел, дип саный. Әти-әни игътибарсызлыгы бер хәл, педагоглар да хаталана. Әйтик, күп кенә очракта педагоглар балалар аша гаризалар җыя. Анда теге яки бу мәгълүмат урнаштырылган сайтка сылтамалар күрсәтелгән була, кызыксынучан балалар шул сайтларны кереп карый.

Компьютерны чыгарып ташлау – мәгънәсезлек. Балаларны интернет зыяныннан ничек сакларга соң? Казанның 181нче мәктәбендә узган шәһәрара семинар бу өлкәдә педагоглар өчен бик файдалы булды. Анда югары категорияле психиатр Юрий Афанасьев, үзенең эш тәҗрибәсеннән чыгып, киңәшләрен бирде. Иң мөһиме: педагоглар әти-әниләр, балалар белән тыгыз эшләсә отышлы.

Психиатр әйтүенчә, начар юлга кереп китүче балалар тулы булмаган гаиләләрдән йә әти-әнисе эчкече булганнарныкы гына дип санап ялгыша. Мәктәптә алган «икеле», баланың үз-үзенә бикләнүе, укырга барудан баш тарту – болар барысы да әти-әниләрне сагайтырга тиеш. Балаларның холкындагы үзгәрешләрне вакытында күреп белеп, ярдәмгә килә белергә кирәк. Әти-әниләрнең балалары белән күпме вакыт бергә үткәрүе түгел, ә аны ничек уздыруы күпкә әһәмиятлерәк. Кызганыч, еш кына бу кагыйдәләр бүген үтәлми. Баласын бакчага каршы алырга килгән әти-әни телефоннан сөйләшә, кочак җәеп каршысына йөгереп чыккан баласын күрми дә. Баланың әйтәсе сүзләре, фикерләре, бүген дәрестә яулаган үрләре тыңланмый кала.
Балаларыбызга карата игътибарлырак булсак иде.

Реклама

Әти-әниләргә психологтан биш киңәш

1. Бала белән булганда, аны мәктәптән, бакчадан каршы алганда, телефоннан сөйләшмәскә тырышыгыз.

2. Нинди генә катлаулы проблемагыз булса да, балагызны ягымлы йөз белән каршы алыгыз.

3. Баланың эш нәтиҗәләре, көне ничек узуы белән кызыксыныгыз.
Яңа үрләргә ирешсә, сөенечен уртаклашыгыз.

4. Бала ялгышканда, мәсьәләне тыныч хәл итегез, киңәшләр бирегез.

5. Бала белән урамда йөргәндә, әйләнә-тирәгә игътибар итәргә тырышыгыз, табигатькә сокланыгыз, әхлак тәрбиясенә игътибар итегез.

Рузилә Абдуллина, Казан шәһәренең 162нче балалар бакчасы өлкән тәрбиячесе.

 

 

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 23 апрель 2018 - 16:23
    ТМТВ премиясен тапшыру тантанасы: кемгәдер харизма, кемгәдер алкышлар җитмәде Узган шимбәдә “Пирамида” концертлар залында “ТМТВ татар музыкаль телеканалы премиясе”н тапшыру тантанасы узды.
    18
    0
    0
  • 23 апрель 2018 - 16:04
    Чия бәлеше пешерү ЫСУЛЫ Аның өчен 200 гр сыер мае, 1 йомырка, ярты стакан шикәр комы, 2 стакан он, 1 аш кашыгы каймак, 1 чәй кашыгы көпшәкләндергеч (разрыхлитель), 2 аш кашыгы крахмал, 600 гр чия (катырылган да ярый), 2 аш кашыгы шикәр пудрасы кирәк.
    25
    0
    0
  • 23 апрель 2018 - 15:21
    10 кубокның яртысы – Зариповныкы?! Спортка артык мөкиббән китмәсәм дә, соңны көннәрдә «Ак Барс» - ЦСКА, Гагарин кубогы дигән сүзләр бик еш колакта яңгыраганга, ял көнне кичке биштә телевизорны кабызып куярга булдым. Янәсе, өй тирәсендә кайнаган вакытта комментаторларның такылдавы менә дигән интершум булачак.
    46
    0
    1
  • 23 апрель 2018 - 11:29
    Гөлүсә һәм Наил Насыйбуллиннар: «Үзең эшләгәч, акча да янга кала» Гөлүсә һәм Наил Насыйбуллиннар гаиләсе туганга – 29 ел. Алар дүрт бала тәрбияләп үстергән. Өчесенең инде үз гаиләләре барлыкка килгән. Насыйбуллиннарның биш оныгы бар.
    181
    0
    2
  • 22 апрель 2018 - 14:07
    «ТМТV» премиясен тапшыру тантанасы турында 10 кызыклы факт 1. Һәрвакыт концерт ахырында җырлый торган Elvin Grey бу юлы тамашаны ачып җибәрде һәм елның иң популяр җырчысы булып танылды.
    1370
    0
    1
  • 22 апрель 2018 - 14:00
    Циркта оныкларым курыкты Балачакта циркка еш бара идек. Ул чакта алгы рәтләргә билет 1 сум 20 тиен генә иде шул. Хәзер бәяләр дә, цирктагы мохит, чыгышлар да башка.
    247
    0
    1
  • 22 апрель 2018 - 12:12
    Как ясау ЫСУЛЫ Гөлүсә Насыйбуллинадан тәмле как рецепты
    408
    0
    4
  • 22 апрель 2018 - 11:01
    Роберт Миңнуллин мәзәкләре Барып җитеп булмый...
    247
    0
    2
  • 22 апрель 2018 - 10:10
    Афиша 23-29 апрель Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры 
    134
    0
    0
  • 22 апрель 2018 - 09:33
    «Сандугач»лар канатларын ныгыта Шушы көннәрдә «Рухият» рухи яңарыш фондының «Сандугач сайрар илем» балалар иҗаты фестивале Казанда зур гала-концерт белән төгәлләнде. Бу көнне Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе сәхнәсендә бию һәм җыр коллективлары составында 250гә якын «сандугач» чыгыш ясады. 
    104
    0
    0
  • 21 апрель 2018 - 18:55
    «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан сәхнә арты ФОТОРЕПОРТАЖЫ Бу минутларда “Пирамида” концертлар залында “TMTV” татар музыкаль телеканалы премиясен тапшыру тантанасы бара.
    937
    0
    2
  • 21 апрель 2018 - 13:17
    Тәрәзәләр Без урамнан икәү үтеп барабыз. Мин, аның шәенө генә барырга тырышып, акрынрак атлыйм. Гаҗәп, ул да, як-ягына каранып, һаман адымнарын акрынайта. Нидер әйтергә теләгәндәй, проспектның аргы башына йотылып карый. Аннары бөтенләй туктый да, нигәдер оялып кына:
    336
    2
    0
  • 21 апрель 2018 - 12:44
    Кышкы киемнәрне саклау буенча КИҢӘШЛӘР Туныгызны балконда сакламагыз, йоны кибеп, сына башларга мөмкин.
    213
    0
    1
  • 21 апрель 2018 - 12:19
    Вакыт җитә. Ятып үлә кеше. Ул яшәргә тиеш чагында... Казан милли мәдәният үзәге һәрвакыт шаулап-гөрләп тора. Бу бинада урнашкан Казанның 1000 еллык һәм Милли мәдәният музейларына Россиянең төрле шәһәрләреннән төркем-төркем туристлар килеп, татар халкының мәдәният тарихы, гасырлар буе нинди сынаулар аша узулары хакында экскурсияләр һәм лекцияләр тыңлыйлар.
    256
    0
    0
Реклама
  • 13 апрель 2018 - 15:47
    «Шәһри Казан» ат җигәргә өйрәтә
  • «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
  • Икенчел чимал һәм кием җыю буенча мобиль пункты акциясе. Фоторепортаж
  • Казанда язгы өмә старт алды
  • Иң яхшы хат ташучылар бүләкләүдән ФОТОРЕПОРТАЖ 12.04.2018
  • Яшел Үзән районы Татар Танае авылын су баскан! 11.04.2018
  • Алдавыч боз балыкчыларны куркытмый
  • Авыл хуҗалыгы ярминкәләреннән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Илфак Шиһаповның тууына 50 ел тулуга багышланган кичәдән ФОТОРЕПОРТАЖ 5.04.2018
  • Мәшәкате күп булса да, яз – яз инде ул...
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 14 март 2018 - 14:51
    «Хәләл фермер» Ленар ЛАТЫЙПОВ: «Хатын сайлау берни түгел, сыер сайлап кара син!» Биектау районының Торнаяз авылында «хәләл фермер» белән танышып кайттык. Биш вакыт намазын калдырмаган, шәригать кануннары буенча яшәүче Ленар Латыйповлар гаиләсен күрше-тирәдә шулай атыйлар. Алар ун ел эчендә мөгезле эре терлек санын 250гә җиткергән. Республикада бу – иң күп мал асраучы гаилә фермасы.
    562
    0
    2
  • 14 март 2018 - 16:28
    Лаешта пычрак су «дефицит»ка әйләнәчәк Татарстанның Лаеш районы Чулман белән Идел елгалары кочагына урнашкан. Гаҗәеп матур җирләр.
    469
    0
    0
  • 14 март 2018 - 15:42
    «Гавайи» салаты ясау ЫСУЛЫ Бер порция өчен 40 гр айсберг яки пекин салаты (икесен бергә кушсагыз да була), 50 гр ысланган тавык, 40 гр консервланган ананас, кечкенә генә бер тырнак сарымсак һәм кыздырылган кара ипи кисәкләре кирәк.
    354
    0
    0
Ночной режим