Бензин кытлыгы: чынбарлыкмы, ясалма ихтыяҗмы?

Һич уйламаган, көтмәгән җирдән ягулыкка кытлык килеп туды. Сәбәпләре билгеле. Ләкин кризис бу дәрәҗәдә үк сыртын кабартыр дип берәү дә уйламады. Белмим, әллә инде үзебез дә артык хафаландыкмы, кайбер ягулык салу нокталарында чиратлар хәтта чакрымнарга сузылган иде.

Утсыз төтен чыкмый диләр, халыкның куркуга калуын да аңлап була, ягулык салу нокталарына ягулыкның соңлабрак килүе, шул сәбәпле аларның берничә сәгатькә, ә кайсы көннәрдә тәүлек әйләнәсенә ябылып торуы да эчке куркуны көчәйтте генә. Монысына ук әзер түгел идек. Төннәр буе чират торып, ягулык кайтканын көтте халык. Көтмәслек тә түгел, кытыршылык алыпсатарлар өчен сәүдә мәйданын киңәйтте – шәхси ягулык салу нокталарының хуҗалары ягулык бәясен  икеләтә арттырып куйды – рәхим ит, бездә бар, янәсе.

Чират тормас өчен генә дә түгел, ягулыксыз калмасын өчен дә анысындагысын да сугыша-талаша сатып алды халык. Хәтерләсәгез, заманында шырпы-тозга да шундый ук ихтыяҗ туган иде, ягулыкка бәйле борчулар да моңа аваздаш хәлләр генә бугай. Халык инде тынычланып килә кебек, ләкин машинасының бензин багында 5 литр бензины кимүгә, ягулык салу ноктасына әйләнеп керә әле, алай-болай, теге көннәр кабатлана калса, янәсе... Укучыларыбыз белән хәбәрләштек, ягулык салу кайгысы белән яшәгән көннәрдә нинди хисләр кичергәннәр дә ниндиерәк “могҗиза”ларга юлыкканнар икән.

Илназ Минвәлиев, Казан, җырчы:

– Беләсез, җырчыларның сәфәрдән кайтып кергәннәре дә юк. Көн саен олы юлга чыгып китәр алдыннан күңелдә бер генә курку туа – бензин булырмы, еракта туктап калырга туры килмәсме, бензин бетсә нишләрмен дисең. Аллаһка шөкер, бу арада гына да әллә ничә мәртәбә Мәскәүгә барып кайтырга туры килде.  М-12 юлындагы ягулык салу нокталарына бензин ихтыяҗлыгы бөтенләй кагылмады. Шәһәр эчендә менә кичә генә озын чират сакладым. Саклыйсың инде, без бит “шундый” халык...

Җитмәсә бер-беребезне хөрмәт итмибез. Һәр кешенең үз борчуы бар, кемнеңдер якыны авыртырга, әти-әнисе хәл эчендә булырга, кайберәүләр эшкә соңга калырга мөмкин, арабызда бәлки балалары өйдә ялгызы гына калган гаиләләр дә бардыр, юк бит, зур машиналар, ягъни үзләрен текә “катлам” вәкилләре дип санаучылар, берәүне дә санламыйса, чиратсыз керәләр. Дөрес әйбер түгел бу әлбәттә, гади халык та алар кебек хөрмәткә лаек кеше. Тәртип бозылгач үзара талаша башлыйлар инде, ничек талашмасыннар. Йөрәгем әрнеп карап тордым. Илдә нинди генә хәл килеп тумасын, кеше булып калсак иде. Бүген алар текә дә бит, иртәгәсен шул ук гади халык төркеменә килеп кушылулары да бик мөмкин.

Бензин мәсьәләсе җайланыр. Беләсез, илдә махсус хәрби операция бара, анда да, монда да җиткерергә кирәк. Шуңа да сабырлык күрсәтеп, буганына шөкер итеп, Аллаһның һәр бирмеш көненә риза булып яшик.  

Динара белән икебезгә бер машина, улларымның үзенеке бар, алар үз машиналарын үзләре карап тора, вак-төякләре белән генә түгел, зурраклары белән дә борчуга салганнары юк. Шулай тәрбияләдек – 18 яшенә кадәр җил-яңгырмый тидермичә үстердек, алга таба калган гомердәгесен үзегезнекен үзегез карыйсыз, дидек. Аллаһка шөкер, инде безгә үзләре ярдәм итеп яшиләр. Әнә авылдагы өйне җыйнаулашып заманча төзекләндереп куйдылар. Үзем дә, Аллаһның рәхмәте бит бу дип, шаккатып карап карап торам.   

Инсаф Марданов, Балтач, Чапшар:

– Безнең гаиләдә берничә машина. Мин аларның һәммәсенә дә ягулык салып куйдым да, әле берсе, әле икенчесе белән йөреп торгач, ягулык кытлыгыннан газап та чикмәдем. Чөнки район тирәсендә мин “ВАЗ-2114” машинасы белән генә йөрим, беләсез, ул күп якмый. Ә концертлар белән чыгып киткәндә микроавтобуска күчеп утырам. Ул дизель ягулыгына көйләнгән. Тормыш иптәшемнең машинасы да дизель яга. Балтач районы бит ул Киров, Марий регионнары белән чиктәш.

Карап торам, безнең заправкаларда күпчелек чит регион машиналары чиратка баскан. Балтачта болай да ягулык салу нокталары, башка районнар белән чагыштырганда аз, болар да безгә килгәч, чират булмый нишләсен. Чират барлыкка килүнең тагын бер сәбәбе, бензинсыз калудан курыккан өлкән яшьтәге кешеләр, 3 литр бензин өчен дә чират саклап утыра. Эшкә барасылары юк, ач иртәдән, кара төнгә чаклы вакытлары чиксез. Әгәр дә һәркем үзенә кирәк кадәр генә бензин салып йөрсә, мондый хәл килеп тә тумый иде. Шул сәбәпле генә бәя күтәрелде дә. Моңа кем гаепле? Үзебез! Мин элек ничек йөрсәм шулай йөрим, бензиным бетеп, чират булмаса гына ягулык салу ноктасына туктыйм. Үзебезне үзебез акылдан шаштырмыйк инде.

Гөлназ Файзрахманова, Арча:

– Гаиләдә ике машина, шунсыз булмый да, чөнки ирем көн саен Арчадан Казанга йөреп эшли. Суворов хәрби училищесында кадрлар бүлек җитәкчесе ул. Эштән кайткач, минем машинага ягулык салырга киткән иде, өч сәгать чират торып кайтты! Ә үзе бүген Казанга “попутка” белән китте, чөнки машинасында бензин бик аз калган, барып та җитәрлек түгел, ди. Ике арадагы юлга бензин күп китә, аена 30 мең сумлык сала ул аны. Хәзер менә ягулык бәяләре дә артты... Беребезнең хезмәт хакы ягулык чыгымнарына гына китәр инде, дим. Кая бара бу дөнья?

Зөмәрә Гатауллина, Мәскәү:

– Без әлегә Белоруссиядә ял итәбез. Машина белән килдек, дөрес, юлларда ягулык борчуы зур. Безгә дә чиратлар торырга туры килде. Ә Белоруссиядә хөрлек. Бензинның бер литры 2 сум 69 тиен тора, безнеңчә ул 72 сум тирәсе. Мәскәүдә дә ягулык борчуы халыкны бераз дулкынландырып алды, инде җайланып килә, диделәр.  

Илдар Гайнуллин, Самара өлкәсе, Камышлы районы, Камыллы:

– Татарстанда чиратлар сузылган икән, димәк, бензин бар. Ә бездә аның чираты да, бензины да юк әле. Инде менә ничәнче көн ягулык салу нокталарына бөтенләй ягулык кайтаруны туктаттылар. Ә ягулык кайтасы көнне төннән үк машиналар чиратка тезелә, кем әйтмешли икешәр чакрымнарга сузыладыр.

Равил Гайнетдинов, Саба:

– Мин Теләчегә йомыш белән барган җирдән, бак тутырып бензин салган идем, 15 көнләп ягулык салу нокталарына баш тыгып караганым юк әле. Район җирендә генә ул кадәр тиз бетми бит ул. Шау-шу купканчы кызымның да машинасына бензин салырга өлгердем, икенче көнне үк бензинның литры 64 сум иде 70 сумга ук “сикерде”. Кайбер җирләрдә бензинның литры 99 сум да 99 тиен диләр. Кем күпмегә сата ала инде – базар кануннары, совет хөкүмәте вакытындагы тотрыклылык юк хәзер. Элек бензинның литры 7 тиен иде.

Күреп йөрим, Сабада һәр ягулык салу ноктасында су буе чират. Яхшырыр дип өметләнәбез дә, ләкин юк бит әле, халык та тынычланырга ашыкмый, түрәләр дә күңелгә май булып ятарлык хәбәрләр җиткерми. Бензин бәясе бер арттымы, яңадан түбән тәгәрәми инде. Аннан, бензин арттымы, башка әйберләрнең дә хаклары артачак. Вареньелар кайнатырга дип, ике атна элек кенә кибеттән бер капчык шикәр комын 3400 сумга сатып алган идем, инде 4000 сумга күтәрелгән! Бу турыдан туры бензинга бәйле, товарны алып кайту бәясе артты чөнки, бензиннар кыйммәтләнде. Ярар бензин җиткәнчә генә йөреп торырбыз, ерак юлларга чыгасы юк. Аны запас җыеп та булмый, чөнки канистраларга бирмиләр.

 P.S. Инде үзем күргәннәрне дә язып үтим. Журналистларга кагылмый калмады бу борчулар, бигрәк тә үз машинасы белән йөрүчеләренә кыенлыкны өеп куйды. Шәһәр эчендәге ягулык салу нокталарына тукталырлык түгел – бер чакрымлык чират, Казанны урап үткән юлда да шул ук хәл. Ярар, мәйтәм, инде сары уты яна башлады бит дип, бер ягулык салу ноктасына туктап, берәр сәгатьләп чират торсам, ни күрим, мин сала торган 92 лесе юк! Төнлә борылып килсәм, тагын шул ук чират, әле бит ягулык салу ноктасы да ябык, әмма халык тора! Икенчесенә барсам, эшли. Минем алда машина, арткы урындыкта канистр куйган күрәсең. Бүленеп шунда сала башлаган гына иде, оператор бу хәлне камерадан күреп алды булса кирәк, туктатты. Менә китте талаш! Чиратлар тизлеген шундый хәлләр дә тоткарлый икән. Ә бензинның литрын 125 сумнан бирделәр. 1000 сумга 10 литр бензин да тимәде...