Дөньялыкта диваналарны гына мәҗбүриләп булмый

Казанның “Яратам” яшьләр-үсмерләр клубында татар телен саклау һәм үстерү темасына түгәрәк өстәл үткәрелде. Бөтендөнья татар яшьләре форумы тарафыннан оештырылган әлеге сөйләшүдә Казан хакимияте вәкилләре, шәһәр Думасы депутатлары, җәмәгать эшлеклеләре, баш редакторлар катнашты.

Башкала башлангычлары

– Казан мэры Илсур Метшин миңа “шәһәрдә татарча проектлар кирәк”, дип күрсәтмә биргән иде. 2021 елдан татарча “Хәрәкәттә – бәрәкәт”, “Гәүһәр”, “Нәсел агачы” проектларын гамәлгә ашырырга керештек. Апуш балалар татар театр студиясе актив эшли. Апушлылар Мәскәүдә һәм Санкт-Петербургта чыгыш ясады, федераль конкурста җиңүче булды. Казан метрополитенындагы “Телләр поезды” татар телен пропагандалый. Татар теле укытучылары өчен семинарлар оештырабыз, аңа Башкортстан һәм Чувашия укытучылары да килә. Сабыйларга татар телен өйрәтү буенча “Әминә” проекты федераль проектлар арасында җиңү яулады. “Әминә” веб-сайтындагы Әминә җырлар җырлап, татар телен өйрәтә. Татарстан Рәисе каршындагы татар телен һәм Татарстан Республикасында яшәүче халыкларның ана телләрен саклау, үстерү мәсьәләләре буенча комиссиясе рәисе Марат Әхмәтов Казан тәҗрибәсен республикадагы шәһәрләргә дә таратырга чакырды, – диде Казан шәһәре муниципаль берәмлеге башлыгы урынбасары Гүзәл Сәгыйтова.

Яратмаса – яратмаслар
– Бауман урамында 2006 елда “Мин татарча сөйләшәм” акциясен үткәргәндә санаулы гына кеше катнашкан иде. Хәзер әлеге чарага йөзләгән кеше килә. Без тәнкыйтьләп хат язганнан соң метрода игъланнарны татар телендә дә әйтә башладылар. Татарча сөйләшмәгән җитәкчеләргә “антирейтинг” хатлары җибәрәбез. Безне орышып шалтыратулар да булгалый, яратмаса – яратмаслар инде.  Авыл яшьләре шәһәргә килгәч, татарча сөйләшергә ояла иде. Бу күренеш кими бара, татарча сөйләшүдән һич тә оялырга кирәкми, – диде Бөтендөнья татар яшьләре форумы рәисе Райнур Хәсәнов.

Татарстанның хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министры Эльмира Зарипова элегрәк татарча авыр аралаша иде. Тырышканда була бит, хәзер Эльмира Зарипова татар теленең тәмен тоеп, татарча синнән-миннән яхшырак сөйләшә. Татарстанның экология һәм табигый чыганаклар министры Александр Шадриковның рәхәтләндереп татарча да сөйләшүе – мактаулы үрнәк.

Телсез тургайлар
Җәйге айларда “Сәләт” лагерына ял итәргә килгән татарча белмәгән татар балалары һәм яшьләре өчен “Татар теле – халкым теле” шигаре астында чаралар үткәрелә.

– Иртәнге физкультура вакытында татар көйләре һәм җырлары яңгырый. Төрле уеннар татар җырлары астында алып барыла, – диде “Сәләт” яшьләр үзәге директоры Айгөл Габдрахманова.

Ләкин, мин Айгөл Габдрахманованың:”Телне көчләп өйрәтеп булмый”, – дип әйткән сүзләре белән килешмим. Диванага гына нинди дә булса эшне башкаруны көчләп тагу мәгънәсезлек, чөнки ул аңламый. Атасы да, анасы да татар булган баланың татарча белүе, шулай ук башка милләт балаларының үз ана телләрен белүе табигый һәм мәҗбүри хәл булырга тиеш, дип уйлыйм. Чечня Республикасында чечен телен белмәгән бала бармы икән? Татарстан Республикасында, кызганыч ки, кайбер гаиләләрдә ата-анасы татар булып та балалары татар телен белми. Ата-ана татар телен кирәксенмәгәч, бала сиңа татар теле дәреслеген күтәреп йөриме инде ул.

Аерылганнарның милли җирсүе
Татар халкында “Аерылганны – аю ашар, бүленгәнне – бүре ашар”, дигән мәкаль бар. Аерылган һәм бүленгән сыйфатында да татар үзенең милләтен саклап калырга омтыла.

– Татарча онлайн-мәктәп оештырдык. Татар теле һәм әдәбияты буенча 48 видеодәрес әзерләдек. Интернеттан табып, Америкада һәм Австралиядә яшәүче татар хатыннары әлеге видеодәресләр нигезендә үзләренең сабыйларына татар телен өйрәтәләр, – диде Казан федераль университеты каршындагы 2нче татар гимназиясе директоры Рамил Гайнуллин.

Чалма минем аякны!
Гүзәл Сәгыйтова:”Татар татарның аягын чалыр, дигән сүзләр инде мәкаль булып йөри. Татар бер-берсенә аяк чалмасын иде. Һәркайсыбыз үзебезнең тармакта татар телен саклау һәм үстерү өчен тырышыйк,” – диде.

Билгеле булганча, Татарстанда «Яшьләр һәм балалар» илкүләм проекты гамәлгә ашырыла.