«Әтисе белән юл аша чыкканда, кызымны машина бәрдереп китте»

Әлеге монологны искә төшерүем очраклы түгел. “Ак чәчәкләр кебек” спектаклендәге  табиб Рәисә Шәрәфетдинова  образының  үз  укучысына киңәше буларак  яңгырый ул. Аны Татарстанның атказанган артисты Рәмзия Закирҗанова  зур осталык белән  гәүдәләндерә, чөнки үзен дә шундый тәҗрибәле шәфкать ияләре яшәтә. 

Гомер бәйрәме якынлашканда, тамашачының  яраткан артисты Рәмзия Закирҗанованың  хәтирәләрен яңарттык.   

─  Рәмзия, үткәннәр турында уйланганда, иң элек  туган якны, әти-әниле балачакны  искә алабыз. 
─  Минем әти белән әни өйләнешкәннән соң, Урыссуда яшәгән. Бәйрәмгә Азнакай районының Вахитов  исемендәге совхозга   әбиләргә кунакка кайткан җирдән мин дөньяга килгәнмен. Миңа 6 ай булуга, әнигә эшкә чыгарга туры килгән. Әби белән бабай мине карарга чит кешегә бирмичә,  Азнакай районының Вахитов совхозына, үзләренә алып киткәннәр. Анда өч ел  яшәгәннән соң,  әти-әни  Азнакайга килеп урнашкан, Шунда балалар бакчасына йөри башлаганмын. Әти һәр  атнада үземне тәрбияләгән Дөрия әби белән Вәгыйз бабай янына  алып кайта иде. Бабай мине урындыкка бастырып җырлата яисә шигырь сөйләтә торган булды. (Аның өчен 1 сум акча бирә). Мин кайткан саен яңа шигырь  яки җыр өйрәнеп кайтырга тиеш идем. Шуңа күрә, мәктәптә укыганда, “Ләйсән” вокаль ансамбленә  бик яратып йөрдем. 

─  Музыкага сәләтегез  кемнән күчкән, ─ дип уйлыйсыз?
─  Әнинең әтисе Хәмидулла бабай бик  моңлы кеше булган. Үзе яшьләр белән агитбригада оештырып, авылларда концертлар куеп йөргәннәр. Җырга сәләт, бәлки шул бабайдан бирелгәндер. Ул  оста гармунчы булуы белән аерылып торган, хәтта сугышка  киткәндә дә  гармунын үзеннән калдырмаган. Талисманы булган, диярсең.  

─ Аннан соң язмышы ничегрәк булган? 
─ Бервакыт Рабига әбиебезгә : “Ирегез һәлак булды” , ─ дигән, кайгылы  хәбәр  җиткерәләр. Бәхетенә, сугыштан соң, бабай  исән-сау килеш, үзенең гармуны белән авылга кайтып төшә. Аның бертуган абыйсы Хәбибулла һәлак булган икән. Шуны Хәмидулла  белән бутыйлар. Бабай 86 яшендә  арабыздан китте. Әби 102 гә кадәр яшәде. Сайлауларга да үзе йөрде.  Бик кызык, җор телле иде. Күп укыды,кулыннан газета төшмәде.   

─ Әби-бабаларыгыз  сезнең җырлап- биеп йөргәнегезгә куанса да, ни өчен әти-әниегез сәнгать юлыннан китүегезне теләмәде икән? 
─ Мин физика, математика фәннәрен бик яхшы үзләштерә идем. Шуңа күрә, әни үзе кебек баш бухгалтер булуымны теләгәндер. Кечкенәдән максатчан булганга күрә, хыялымны барыбер тормышка ашырдым. IX сыйныфтан соң, әби биреп җибәргән 30 сум акча белән Казанга чыгып киттем һәм әниләр рөхсәтеннән башка, театр училищесына укырга кердем. Әти- әни артист булуны җитди һөнәргә сайламады.  Аннары Г.Камал исемендәге театрда  эшли башлагач, үзем уйнаган  спектакльгә алып килдем  үзләрен. Шуннан соң:”Һөнәреңне дөрес сайлагансың икән”, ─дип мине канатландырып җибәрделәр. 

─  Әлеге театрда унбер ел эшләү дәверендә сез тудырган образлар шактый. Аеруча кайсылары истән чыкмый?
─  “Авылдашлар, акча кирәк”(В. Распутин) спектаклендә  ─ Галька, “Диләфрүзгә дүрт кияү”дә (Т. Миңнуллин)─  Диләфрүз, “Көйсезләнгән сәфәр” дә(А. Гыйләҗев) ─ Жанна һәм башка классик әсәрләрдә уйнавым бүген дә онытылмый. Тамашачы да яратты ул спектакльләрне. 

─ Соңгы елларда Сез уйнаган фильмнардагы рольләрегез  арасында тискәреләре дә байтак. Тамашачының  үзегезгә кырын карашын тойдыгызмы? 
  ─ Бервакыт базарда,  сатучы янына әйбер алырга , дип килеп бастым. Шунда бу миңа елмаюлы караш ташлады да: “Спектакльдә Сезнең  Гөлсинә исемле хатынны ( шифаханәдә ял итүче)уйнаганыгызны күргәннән соң, иремне  санаторийга җибәрми башладым.”,─ диде. Башка вакытта да кибеттә, урамда танып, йөземә карап,ачуланып киткәннәре бар. Тамашачы артистны шул тискәре роле буенча кабул итә башлый.

─ “Бичаракай” (Рабит Батулла әсәре буенча төшерелгән) дигән фильмда Сез баласын ташлаган хатынны  да гәүдәләндердегез.   Тормышта андый хатын-кызга мөнәсәбәтегез ничек?
 ─  Уйнавын уйнадым. Әмма аларны аңлый алмыйм мин. Җилбәзәкләрне дә аклап була, әмма баласын ташлап калдырган хатыннарны күрәалмыйм.

─  Кайсы гына ролегезне алсаң да, бары тик үзегез уйнар өчен генә язылган кебек.
 ─  Әмма алардан аермалы буларак, махсус  минем өчен язылганы да бар."Матур сити", дигән спектакль ул. Аны баш режиссерыбыз Ренат Әюпов заказ биреп яздырды. Шулай зурлаганы өчен мин аңа бик рәхмәтле.

─  Татарча фильмнар арасында Сез төшмәгәне юктыр кебек. Үзегез  телевизордан карыйсызмы аларны? 
 ─ Элек  үземне карарга,яратмый идем, ә хәзер вакытым юк. Кайчан да булса, барысын да карармын әле, дип уйлыйм.  

 ─  Үзегезнең язмыш турында да фильм төшерерлек. Ирегез Ленар (Гыйльметдинов)белән узган гомер юлыгыз авыр сынаулардан тора. Бер-берегезгә булган мәхәббәтегезне  еллар үткән саен исбатлап яшисез.
  ─  Ничек кенә булмасын, мин зарланырга яратмыйм. Кызыбыз кечкенә чакта, әтисе белән юл аша чыкканда, машина бәрдереп китте. Үземнең күз алдында булды бу хәл. Бер мизгел эчендә  Ленар баланы читкә этеп җибәрде, ә үзе  бик каты җәрәхәтләнеп, шунда ук аңын  җуйды. Ашыгыч ярдәм машинасы белән хастаханәгә алып килгәч тә, табибларның: “Дәвалауның файдасы юк, барыбер яшәмәячәк”,  ─  дигән сүзләрен ишетеп алдым да, Сәламәтлек саклау министрлыгына шалтыраттым. Шуннан соң тиешенчә дәвалый башладылар. Ун көн буе аңсыз ятуга карамастан, Ленарның тереләчәгенә өметемне өзмәдем. Өч атнадан соң, өйгә алып кайткач та, шактый тәрбияләргә туры килде. Аллага шөкер, берничә айдан аякка басты. Аннары озак та үтмәде, икебез бергә  Мәскәү артистлары  белән табиблар турындагы “Неотложка” киносында , Рамил Төхвәтуллин төшергән “Упкын” фильмында  уйнадык. Үзе театрда рәссам булып эшләсә дә, режиссерлар аның артистлык сәләтен дә күрделәр. Ул Санкт-Петербургта театр, музыка һәм кинематография институтын тәмамлаган иде. Быел бергә яшәвебезгә 35 ел булды. Соңгы вакытта Ленарның кабат сәламәтлеге какшады әле. Инфаркт кичерде.

 ─ Үзегез дә күптәннән яман авыру белән көрәшәсез. Шуңа карамастан,кайчан очратсаң да, йөзегез көләч, шат күңелле булыр. Сәхнәдә  берсеннән-берсе кызыклы рольләрегез белән сөендереп торасыз.  
─  Табиблар:” Яман шеш авыруының 4нче стадиясе”дигән диагноз куйганга унбер ел вакыт узды. Шул вакытта  авыруны  ишетүгә, аптырап калдым һәм башыма: “Мин моны барыбер җиңәм” ─  дигән уй килде. Операциядән соң, хастаханәдән чыгып бераз тернәкләнүгә, режиссерыбыз  Ренат Әюпов “Кичер мине, әнкәй!” спектаклендә миңа Миңзифа ролен бирде. Аннан соң да күп спектакльләрдә уйнадым. Сәхнә авыртуларны да оныттыра бит ул. Әле дә дарулар ярдәмендә авыру белән көрәшүемне дәвам итәм. Мин һәрвакыттагыча киләчәккә хыяллар белән яшим. Кызыбыз белән улыбызга ярдәм итәсем, оныкларыбызны үстерергә  булышасым бар әле.  

─ Шундый ихтыяр көче, сабырлык  каян килгән Сезгә?
─ Әниебез бик сабыр да, көчле рухлы да булды. Аннан үрнәк алмый мөмкин түгел иде. Сеңелләрем Лилия , Гөлнара белән без әниебезгә  рәхмәтле булып  яшибез.

─ Артист халкы нинди генә  авыр халәттә булуга карамастан, сәхнәгә чыга. Андый чагыгыз булганы юкмы? 
─ Бервакыт  спектакль  башланыр алдыннан театрга шалтыратып, ике туган сеңлемнең вафат булуын хәбәр иттеләр. Шул вакытта ничек авыр булуга карамастан, спектакльдә уйнап чыктым. Артист беркайчан да югалып калмаска тиеш, ─ дип уйлыйм.

─  Моннан ике ел элек сезнең театрга яңа җитәкче килде. Аны ничек кабул иттегез?  
─ Әйе, директорыбыз Илнур Гайниев коллективка яңа сулыш алып керде. Бик булдыклы егет,төрле чаралар үткәрергә ярата. Олыны ─ олы, кечене кече итә белә, иҗатны аңлый торган кеше. Алга таба да шулай эшләргә язсын.

Әңгәмәдәш ─Люция Хәбибуллина.