Илһам астроном гына түгел, сәләтле спортчы да икән. 7 нче сыйныфка кадәр ул өстәл теннисы буенча Татарстанның җыелма командасында булган. Астрономиягә мәхәббәте аны бу шөгыленнән аерган, ә беренче курстан ул бадминтон белән шөгыльләнә башлаган. Хәзер Илһам Физика институты командасында уйный. Күптән түгел генә университетта узган ярышта икенче урын алганнар.
- Бу җиңү минем өчен йолдыз ачкан сыман булды, - ди егет.
Илһам әйтүенчә, бездә күкне күзәтү бик уңайлы түгел, һава торышы да еш үзгәреп тора, шәһәр, зур торак бистәләре булган җирдәге утлар да астрономга комачаулый икән. Ә менә Төньяк Кавказ астрономия обсерваториясендә шартлар башкачарак ди: обсерватория берничә метр биеклектәге тауда урнашкан, тирә-ягында зур шәһәрләр дә юк.
- Аяз күктә берничә планетаны күреп була: Венера, Марс, Юпитер, Меркурий, Сатурн планеталары. Кояш баеган вакытта без Венераны күрәбез. Ул кояш өстендәге йолдыз кебек. Йолдыз белән планеталарны аеру бик җиңел. Йолдызлар алар җемелдәп тора, ә планеталар җемелдәми, яктылыгын үзгәртми, - ди Илһам.
Бер караганда, инде бүген фән шактый алга киткән кебек булса да, астрономнарның эше, алар алдында торган сораулар, мәсьәләләр артканнан-арта гына, ди Илһам. Җирдән кала бүтән планеталарда, галактикаларда тереклек, тере организмнар барлыгын ачыклау, шулай ук кара материя, кара нокталар, Галәм киңлекләренең киңәюе һәм башка бик күп өйрәнелмәгән өлкәләр бар икән әле.
- Астрономия бик күп ачышларга илтә торган фән ул, - ди Илһам.
Кем белгән, бәлки шул ачышларның берсен нәкъ менә Казан егете Илһам ясар?!
Иске яңа йолдыз
«Нәрсә соң ул яңа йолдыз, ник аны моңарчы башка астрономнар ачмаган?» - дигән сорау белән КФУның Физика институтының астрономия һәм космик геодезия кафедрасы мөдире Илфан Бикмаевка мөрәҗәгать иттек.
«Яңа йолдыз» дип әйтсәк тә, ул яңа йолдыз булмаска мөмкин. Астрофизикларның төп максаты -кинәттән барлыкка килгән йолдызның килеп чыгышын ачыклау. Йолдызларны болай гына күзәткәндә, анда бернинди үзгәрешләр булмаган кебек. Ләкин күктә үзгәрешләр һәрвакыт булып тора.
Яңа йолдыз табу өчен башта бик озак вакыт күзәтергә кирәк. ПЗС-матрицалы телескопны куллана белү, математик аппаратны, компьютерда программалаштыра белү дә зарур. Гомумән, бу бик катлаулы процесс.
Йолдызда химик процесслар барлыкка килеп, зур шартлау булырга мөмкин. Менә шул вакытны астроном тотып алса, ул яңа йолдыз ачты дигән сүз инде. Монда, әлбәттә, уңыш факторы да зур роль уйный. Вак кына детальне күз уңыннан югалтсаң, йолдыз табу бермә-бер кыенлаша. Астрономия - төгәллек фәне дә бит әле.
Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен безнең МАХ каналына кушылыгыз.
Комментарийлар