86 маскировка челтәре, йөз еллык күлмәк һәм борынгы җырлар: Әлкидәге гаилә нәрсә белән үзенчәлекле?

Борынгы җырлар буыннан-буынга күчә, ә йөз елдан артык тарихы булган бәйрәм күлмәге бүген авыл музеенда гаилә ядкәре булып саклана. Алена Миндрюкова өчен үз милләтеңне саклау — үткәннәр турында матур итеп сөйләү генә түгел, ә ата-бабалардан килгән мирасны бүгенге тормышта яшәтү һәм аны балаларга тапшыру. Миндрюковлар гаиләсе — нәкъ шундыйлардан.

Киләчәгең дә яктырак була

Хуҗабикә үзенең гаиләсе турында сөйләгәндә, сүзен бүгенге көннән түгел, ата-бабалары яшәгән туган җирдән башлый. Аның хәтерендә бу нәселнең берничә буыны сакланган, һәм гаилә тарихының Әлки җиренә бәйле булуы аның өчен аерым горурлык булып тора.

— Безнең Миндрюковлар гаиләсе — бик зур һәм дус. Мин үзем хәтерләгән кадәр генә түгел, ата-бабаларыбыз да монда, Татарстанда, Әлки районында яшәгәннәр, — ди ул. Алена үзе Югары Кәчи авылында мәдәният йортын җитәкли. 

Алена туган телне һәм әти-әнисеннән килгән гореф-гадәтләрне саклауны үзенең бурычы дип саный, ә бу мирасны киләчәктә балаларына, оныкларына гына түгел, үзе эшләгән авыл клубына килгән кешеләргә, авылдашларына һәм кунакларга да җиткерергә тырыша. Чөнки мәдәният гаилә эчендә генә бикләнеп калганда да яши ала, әмма аны башкалар белән уртаклашканда гына ул яңа кешеләрнең күңеленә керә, балалар өчен кызыклы булып китә һәм киләчәккә юл таба.

Тел — иң кадерле мирас

Миндрюковлар гаиләсендә милли мәдәниятне саклау өчен махсус дәресләр үткәрергә кирәкми, чөнки аның иң мөһим өлеше көн саен, гадәти тормышта ук дәвам итә. Өйдә чувашча сөйләшәләр.

Балалары да бу телдә иркен аралаша, ә оныклары, гәрчә аны инде элеккеге кебек үк актив кулланмаса да, күп сүзләрне һәм җөмләләрне аңлый.

Аленаның сүзләрендә монда бер борчылу да сизелә: бүген яшь буынның туган телгә карата кызыксынуы һәрвакытта да җитәрлек түгел. Әмма ул моны сәбәп итеп кулларын төшерми, киресенчә, балаларда үз халкының мирасына кызыксыну уятырга тырыша. Аның фикеренчә, балага «бу синең телең, шуңа күрә аны белергә тиешсең» дип кенә әйтү җитми.

Телне яратыр өчен аны тормышта ишетергә, җырда тыңларга, бәйрәмдә кулланырга, аның аша үз тарихыңны ачарга кирәк. Шуңа күрә Алена милли бәйгеләрдә катнашырга теләүчеләрне дә чакыра, балалар белән төрле чараларда эшли һәм чуваш сүзенең яңгырашын мөмкин кадәр күбрәк ишеттерергә тырыша.

Бер пирогта — берничә буын тарихы

Гаиләдәге гореф-гадәтләрнең кайберләре сүз белән түгел, ә тәм белән саклана. Миндрюковларның шундый гаилә символларының берсе — хуплу, традицион чуваш пирогы, аны бу гаиләдә кечкенәдән өлкәнгә кадәр барысы да ярата. Борынгы рецепт югалмасын өчен, Алена махсус дәфтәр алып бара. Анда буыннардан килгән язмалар саклана, һәм бүген инде аның балалары да шул рецептлар буенча хуплу пешерә.

Мондый дәфтәрнең кыйммәте кәгазь битләрендә генә түгел, әлбәттә. Анда һәр рецепт белән бергә кемнеңдер кул җылысы, кемнеңдер истәлеге, кайчандыр бер гаилә табыны артында яңгыраган сүзләр һәм бәйрәмнәр саклана. Еллар узгач, бала әнисе белән бергә пирог пешергәндә, ул рецептны гына өйрәнми — үз гаиләсенең тарихын да дәвам итә. 

Җиңү көне — гаилә хәтере көне

Миндрюковлар гаиләсендә буыннарны аеруча нык бәйләгән көннәрнең берсе — 9 Май. Бу бәйрәм алар өчен календарьдагы истәлекле дата гына түгел, чөнки гаилә тарихының үзендә Бөек Ватан сугышы белән бәйле язмышлар бар: бабаларының бер өлеше сугыштан исән-сау кайткан, икенчеләре туган җиренә әйләнеп кайта алмаган. Шуңа күрә Җиңү көнендә гаилә белән бергә җыелу, үткәннәрне искә алу һәм яшь буынга бабаларының язмышын сөйләү аеруча мөһим.

Уявта гаилә дә, авыл да бергә җыела

Миндрюковлар өчен милли мәдәниятне саклауның тагын бер мөһим өлеше — Уяв бәйрәме. Гаилә бу көнне күрше авылга — Хузангайга бара, анда бәйрәмне Иван Иванович Казанков оештыра. Аленалар анда тамашачы булып кына калмыйлар, ә үзләре дә җырлыйлар, бииләр, төрле шәһәрләрдән һәм илләрдән килгән кунакларны каршы алуда катнашалар.

Мондый бәйрәмнәрдә милли мәдәниятне аңлату өчен күп сүзләр дә кирәкми, чөнки бала сәхнәдәге җырны ишетә, өлкәннәрнең биюен күрә, башка авыллардан һәм шәһәрләрдән килгән кешеләр белән аралаша һәм үз мәдәниятенең башкалар өчен дә кызыклы икәнен тоя. Ә мәдәниятнең киләчәге, бәлки, нәкъ менә шушы хисләрдән башланадыр.

Сандыкта сакланган йөз еллык тарих

Аленаның милли мираска мөнәсәбәте аның профессиональ эшчәнлегендә дә ачык күренә. Ул үз авылындагы клубта музей ачкан, анда борынгы чуваш көнкүреш әйберләре тупланган. Экспозициянең иң кадерле ядкярләренең берсе — йөз елдан артык тарихы булган бәйрәм күлмәге. Аңа караганда, бер гасыр элек яшәгән кешеләрнең тормышын күз алдына китерергә мөмкин.

Киемдәге чигүләр, сөлгеләр, борынгы көнкүреш әйберләре безгә ул чор кешеләренең нәрсәгә игътибар бирүен, матурлыкны ничек аңлавын һәм үзләренең мәдәни үзенчәлеген ничек күрсәтүен сөйли. Ә музейга килгән бала өчен исә ул бөтенләй башка мәгънә ала: «Бу әйберне минем әби-бабамнар кулланган булырга мөмкин, димәк, бу тарих миннән ерак түгел», дигән хис туа. Шушы хиснең үзе үк мәдәниятне саклау өчен зур көч.

Җыр башлангач, вакыт арасы югала

Миндрюковлар гаиләсендә борынгы җырлар да бүгенге көндә яңгырый. Алар «Шанкарав» гаилә ансамбле белән чыгыш ясыйлар һәм ата-бабалары җырлаган чуваш җырларын башкаралар. Алена өчен бу җырларны башкаруның үзенә күрә бер сере бар: бергә җырлаганда, ул үткән буыннар белән бүгенге кешеләр арасында вакыт арасы юкка чыккандай хис итә. Чөнки җыр — кешедән кешегә иң озын юлны уза ала торган мирасларның берсе.

Кайчандыр бер әби җырлаган көйне бүген аның оныгы сәхнәдә башкара, ә залда утырган балалар аны тыңлый. Аларның берсе, бәлки, бүген сүзләрен тулысынча аңламыйдыр, әмма көй күңелендә кала. Еллар узгач, шул ук җырны ул инде үз баласына җырларга мөмкин. Шулай итеп, халык хәтере кәгазьдә генә түгел, кеше тавышында да саклана.

Күпмилләтле Татарстанда бергә яшәү

Миндрюковлар яшәгән авылда татарлар, руслар һәм чувашлар күршеләр булып гомер итә. Алар бер-берсенең бәйрәмнәрен беләләр, аралашалар, шатлыкларын һәм көндәлек мәшәкатьләрен уртаклашалар. Татарстан кебек күпмилләтле төбәктә бергә яшәүнең мөһим шарты, Алена фикеренчә, бер-береңнең үзенчәлеген хөрмәт итүдән башлана.

Кешеләрнең телләре, ризыклары, җырлары, бәйрәмнәре төрле булырга мөмкин, әмма бу аермалар аралашуга киртә түгел, ә бер-берең турында күбрәк белергә мөмкинлек бирә. Шуңа күрә үз милләтеңне саклау башкалардан аерылу дигән сүз түгел. Киресенчә, үз тамырларыңны яхшы белгән кеше башка халыкларның мәдәниятенә дә кызыксынып карый ала.

Бердәмлек — сүздә түгел, гамәлдә

2026 ел Россиядә Халыклар бердәмлеге елы дип игълан ителде, һәм бу төшенчә Миндрюковлар гаиләсе өчен дә көндәлек тормыштан аерылмаган мәгънәгә ия. Алена бердәмлекне кешеләрнең бергәләп эшләгән гамәлләрендә күрә.

Гаилә әгъзалары хәзер гуманитар ярдәм әзерләүдә катнаша: алар бергәләп маскировка челтәрләре үрәләр, мендәрләр тегәләр, туган авылларының болыннарында җыйган үләннәрдән чәй әзерлиләр. Бүгенгә алар 86 маскировка челтәре үргәннәр, 56 мендәр теккәннәр. Бу эшләрне һәркем аерым-аерым да башкара алыр иде, әмма бергә җыелганда аларның һәрберсенең көче берләшә һәм гаилә эчендәге татулашу, үзара ярдәмләшү төшенчәсе көндәлек тормышта күренә.

— Чын көч — бердәмлектә. Бу сүзләрне Югары Кәчи клубында да көндәлек эшләребез белән раслыйбыз, — ди Алена. — «Актив озын гомер» проекты кысаларында клубка йөрүче өлкәннәр бергә җыелып, 81 маскировка челтәре үрде. Һәр төен артында — вакыт, хезмәт һәм җаваплылык, ә иң мөһиме — уртак эшкә үз өлешеңне кертергә теләк.

Мондый хезмәт бердәмлекнең сүздә генә калмавын күрсәтә. Кемдер челтәр үрә, кемдер кирәкле материалны әзерли, кемдер янәшәдәгеләргә ярдәм итә, һәм шулай итеп һәркемнең кечкенә генә өлеше зур уртак эшкә әверелә. Югары Кәчи клубында бу гамәлләр актив гражданлык позициясенең, битараф булмауның һәм кешеләрнең бер-берсенә таяныч була белүенең ачык мисалы булып тора. Ә иң кадерлесе — өлкән буынның үз хезмәте белән яшьләргә дә җаваплылык һәм бердәмлекнең нәрсә икәнен күрсәтүе.

• Алена өчен бердәмлекнең мәгънәсе дә шунда: кешеләрне уртак кыйммәтләр, бер-берсенә ярдәм итү теләге һәм үзең яшәгән җиргә җаваплылык хисе берләштерә.