Табын янында да күп искә алынды алар. Фәргатьнең беренче хатыны сәүдә тармагында эшләгән кеше булган икән. Бергәләп кибет ачканнар. Кабат буш җир алып, олы гына сәүдә үзәге салганнар. Моннан ун ел элек ул җәмәгате авариягә очрап һәлак булган. Берничә елдан яңадан гаилә корып җибәргән. Кибетләре санын арттырганнар. Казанга беренче хатыныннан туган кызын федераль университетка укырга кертү мәшәкате белән килгән. Ул аңа армиядән кайтуга ук өйләнгән иде бугай шул.
Ә Назыйфлар нәрсә сөйләсен. Аларның – шул авыл тормышы инде. Хәзер агрофирма дип аталган «Имән Елга» хуҗалыгында тир түгә. Кемнәрнең кесәсен калынайтканын үзләре дә белмиләр. Хәер, кесәләре калынаючы кешесе дә юктыр. Авылларының Аръяк Нәҗми малае Фәрит банк кредитына сатып алган иде, өч елда тәмам бурычка батып бетте бугай. Яз җитүгә, яңадан банкларга йөгерә башлый. Әле күп вакыт та узмады: «Җиде миллион сум бурычы бар», – дип, Мамадыштагы «Нократ» газетасына язып чыгуларына.
– Кичә интернеттан караган идем, сезнең «Имән Елга» агрофирмасын электрон аукционга куйганнар. 43 миллион сумга саталар, – диде Фәргать.
Назыйф белән Фирдәүсә, әнисе, аптырашып, бер-берсенә караштылар. Бу турыда ишеткәннәре юк иде әле. Дөрес, былтыр: «Авылны еврейлар сатып ала икән», – дигән сүзләр йөрде, әмма шуннан ары узмаган иде.
– Әллә теге еврейлар килә микән, Ходаем, – диде әнисе.
Моңа ышанасы да килми. Ерак Израильдәге бер сәүдәгәр Татарстанның Имән Елга авылында икмәк үстереп ятарга теләрме икән?
– Хәзер җир кыйммәт йөри. Банкларга залогка да салырга була. Бәясе киләчәктә дә артып кына барачак. Җире өчен, әллә кемнәр алырга мөмкин, – дип аңлатты Фәргать.
Бу темага берсенең дә башын катырасы килми иде. Назыйф кунакка мунча якканнарын, аның инде әзер булуын әйтте. Фәргать моңа бигрәк тә сөенде. Зәңгәр мәтрүшкәләр, әремнәр кушып бәйләгән иде Назыйф яңа себеркене. Озаклап чабындылар. Ләүкә кызуында утырганда да бала чакларын искә алдылар.
Кич белән шашлык кыздырганда, сүз тагын «Имән Елга»ның сатылуына әйләнеп кайтты.
– Үзем сатып алыйммы соң? – диде Фәргать.
Назыйф та, Фирдәүсә дә аптырап калдылар.
Бу сүзләр салмыш кеше авызыннан чыкса, бер хәл иде. Ә абыйлары – ап-аек.
– Шуның кадәр акчаң бармыни? – дип гаҗәпләнеп сорады Назыйф.
– Кирәк икән – табарга була, – диде кунак.
– Хәзерге колхозларның файдасы юк бугай. Түләгән акчаңны да бүтән күрә алмассың, – дип, үз белгәненчә аңлата башлады ул.
2010 елгы корылык бигрәк тә нык сукты болай да ике аягына аксаучы хуҗалыкларга. 300-400әр йөз километрдан – Киров өлкәсеннән ташыган печән алтын бәясенә төште. Назыйф та ике ай буе кунып эшләп кайтты анда. Әле ярый үзләренә бушлай берәр йөк печән бирделәр, акчасын яхшы түләделәр.
Барысы да бераз тын гына утырдылар.
– Ник алай дисең әле син! – Фирдәүсәнең аның белән килешәсе килми иде. – Нәҗми малае күпме керткәнен күрсәтеп торамы әллә! 9 миллион сумга сатып алып, 43кә куйган ди бит әнә.
Бер нәрсә дә әйтеп булмый, хатыны хаклы. Файдасы юк дигән булып эшләп йөргән көннәре. Фермадагы сыерларның да яртысы гына калды инде. Бөтен байлыгы таралып бетмәгән, хуҗа барыбер табылачак.
– Агрофирмаларын сатып алгач, монда кайтасыңмы? – дип аптырап сорады Назыйф.
– Юк, – диде Фәргать. – Рәис итеп сине куеп китәм.
Назыйф кычкырып көлеп җибәрде.
– Булмаганны! – диде ул. – Миннән рәис чыкмаячак.
Фәргатьнең дә бирешәсе килми иде.
– Ник чыкмаска тиеш әле ул?! Кырыкка җитеп киләсең бит инде. Гомер челләсенә җитеп, кеше белән сөйләшергә генә өйрәнгәнсеңдер. Кешене эшкә куша бел син. Акчаңның тиененә кадәр кая киткәнен карап, чутлап торырга хөкүмәт бар. Сукмагыңнан чыга башласаң, бик тиз килеп җитәрләр. Аннан, хәзер бит инде үземнеке дип эшли башлыйсың! Чүптән дә акча ясыйлар хәзер, колхозны файдага эшләтү генә бик авыр булмас!
Назыйфның һаман көлемсерәп утыруын күргәч, сүзен дәвам итте:
– Ул колхозыгызның миңа бер тиенгә дә кирәге юк. Кибетләрдән күбрәк акча кертәм мин. Сезгә генә булышасым килә. Акча гына биреп китсәм, кадере булмаячак. Ә болай – үзегезгә акча эшләргә юл ачыла. Аръяк Нәҗми абый да әллә кем түгел иде. Малае күтәрелә алган. Бөтенләй кулыңнан килмәсә, таралып беткәнче, яңадан сатып җибәрермен.
Яңа тәкъдим Фирдәүсәнең дә җанын биләгән иде.
– Үзем төрткәләп, өйрәткәләп торырмын! Үзем булышырмын. Безнең нәсел зур әле авылда. Сүз әйттермәбез, – диде ул.
Назыйф шикләнми, Фирдәүсә тотынса, ахырына кадәр җиткерә. Фәргатькә дә аның тәвәккәллеге ошады, ноутбугыннан аукционда катнашачагы, «Имән Елга»ны сатып алырга теләве турында хәбәр җибәрде.
Иртән юлга кузгалганда, озак тормыйча кайтып җитәргә вәгъдә итте. Хәзергә серне чишәргә ярамаганлыгын искәртте.
– Аукционда әллә кемнәр катнашырга мөмкин. Конкрет кемнең сатып алырга теләвен белмичә торсалар, сезгә дә, миңа да яхшырак булыр, – диде.
* * *
Кунакны озаткач, Назыйф паркка төшеп китте. Фирдәүсә белән киңәшкәннән соң, шундый карарга килделәр. Бөтен җиләкне җыеп бетереп булмаячак. Фәргать әйткәнчә, иртәгесе көнне уйлап та яшәргә кирәк.
Хәмитнең тракторы двигателен салдырып куйганнар иде. Терсәкле валын кырдырып алып кайтканнар. Кирәкле бөтен әйбере дә бар. Барысы да кул астында булгач, Хәмит тә янда булышып торгач, төш турына җыеп бетерделәр.
– Юкка укымагансың син, Назыйф абый, кулың да алтын, башың да эшли, – дип мактап алды Рамил.
Унны тәмамлагач, институтларда укып йөрмәде шул ул. Дөресрәге, үзенең укыйсы килмәде.
Төшке ялга кайтып барганда, каршысына машинасы белән Фәрит очрады. Аның олы юлга чыгып баруы иде. Компьютер заманы: бөтен хәбәр секунды белән иясенә барып ирешә. Аның аукцион турында район җитәкчелеге белән киңәшергә чабуы иде.
Кичке сигезләр тирәсендә Фәргать чылтыратты.
– Күңелсез хәбәр бар... – диде ул, хәл-әхвәл сорашканнан соң.
Назыйф эсселе-суыклы булып китте. Әллә кайтканда, авариягә тарганмы? Хәзер машиналар күп, кеше гаебе белән дә бәла-каза килеп чыгарга мөмкин.
– Әллә... – дип сүз башлаган иде, «Сезнең хуҗалыкны аукционнан алганннар», – диде абыйсы.
Йөрәгенә җылы йөгерде.
– Әллә нәрсәләр уйлап бетердем. Берәр җитди нәрсә булганмы әллә дип торам, – диде ул, җиңел сулап.
– «Имән Елга»ны үзебезгә сатып алмакчы идем, язмагандыр инде. Ярар... Башкача булышырмын мин сезгә, – диде Фәргать.
Назыйф та, Фирдәүсә дә олы бер хуҗалыкны алай ансат кына сатып җибәрәчәкләренә ышанып җитмәгәннәр иде, артык кайгырмадылар. Әмма икесе дә тормышларында тамырдан үзгәрешләр башланачагын тоемлаган, күңелләреннән моңа әзерләнеп беткән иде инде.
фото: randrs.ru
Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен безнең МАХ каналына кушылыгыз.
Комментарийлар