Кем гаепле: пешмәгән ирме, көчле хатынмы?

– Хатын-кызны аңлап бетерә алган ир-ат тумагандыр әле Җир йөзенә. Галимнәр аларның нәрсә уйлаганын ачыклап, шул хакта кәгазьгә теркәп куярга дип кулларына каләм алганда гына, гүзәл зат уеннан кире кайткан ди. Галимнәр дә аңлый алмаганны, башкалар моңа ничек ирешсен? Галәмдәге пышылдауларны ишетә алучылар әйтүенчә, җиргә ир-атлар – Марстан, хатын-кызлар Венерадан килгән, имеш. Ә Венера – сәгать йөрешенә каршы әйләнүче бердәнбер планета. Менә шундый табышмакны чишә алмыйча гомер итә инде ир-ат халкы.

Шулай булырга тиештер дә ул, бөтен табышмакны да чишеп, барлык сорауларга җавап табып бетерсәң, яшәүнең ни кызыгы бар? Үзенең беркатлылыгы белән күп ир-ат шулай уйлый... Ә алай уйламаучы хатын-кыз шул беркатлылыктан файдалана, моны бик оста кыландыручылар бар. Аннан соң, ир-атларны төрле формаларга кертеп, чыгырыннан чыгаргач: хәзер чын ир-егетләр калмады, ди хатын-кыз. Кем гаепле соң моңа? Малайлар туып тора, ир-егет булып җитлегә, әмма «чын» була алмыйча кала.

Бер таныш хатын-кыз ялгызы ул тәрбияли.
– Чын ирләр мисалы күрмичә, чын ир-егет тәрбияләү авыр, – ди.
– Ә син чын ирләр мисалы дип нәрсәне күздә тотасың?
– Мәсәлән, мин аңа кызларны кыерсытырга ярамый, дип гел искәртеп торам...

– Ә малайларны кыерсытырга ярыймы? Өлкәннәрне? Хайваннарны? Шундый «ярамый»ларың белән аңа киләчәктә үзең авырлыклар әзерлисең...
Менә шушы бер-ике «ярамый» малайларны чын ир-егеттән чүпрәккә әйләндерә. Кызларны кыерсытырга ярамый диюгә, малайлар буйсынучы роленә керә, ә кызлар шундый «тәртип» барлыгын белә һәм шуннан файдалана. Ир-атларның шундый көчсез урынын белә башлаганнан бирле, хатын-кыз мөмкинлекне ычкындырмый – кирәкле вакытта үпкәләп, ир-атларда гаеп хисе тудыра. Күп вакытта хатын-кызның үпкәләве ир-ат чынлап та аңа авырлык тудырганда яки аны кыерсытканда түгел, ә хатын-кызга кайчан кирәк – шул вакытта килеп чыга. Ир-ат үзенең үпкәсен эченә яшерә, хатын-кыз тышка чыгара. Хатын-кызның күз яше – бу инде бомбага тиң! Ир-ат әйләнә-тирәсендә 50 метр ераклыктагы һәрбер хатын-кызны кыерсытмыйммы дип уйлап эш итсә, ул беркайчан да чын ир-ат була алмаячак. Шуңа күрә ир баланы чын ир-ат итеп тәрбияләү өчен төгәл аңлатырга кирәк – кызлар сине кыерсытмый икән, аны кыерсытырга ярамый.

Кызларга юл куярга кирәк – бусы әти-әниләрнең, укытучыларның тагын бер ялгышы. Шул сүзләрне ишетеп-сеңдереп үскән ир-егет тулысынча хатын-кызга буйсыначак, чөнки аңа берәү дә кайда, кайчан кызларга юл куярга кирәклеге турында аңлатмаган. Ул бөтенесенә һәм һәрбер очракта юл куячак, үзен «чын ир-егет»кә санап, өенә кайтачак, ә анда аны «булдыксыз», «кулыңнан бер эш килми» дигән сүзләр белән каршы алачаклар. Автобуста хатын-кызларга урын бирү яхшы, әмма директор тәкъдим иткән отышлы проекттан баш тартып, аны бергә эшләүче Сафурага бирү – акылсызлык. Озын керфекле Сафура, ике дә уйламыйча, ул эшкә алыначак һәм аңа юл куйган ир-атка боламык дип караячак.

Сер түгел, кызлар джентльменнарны ярата. Әмма джентльменнар чорында туташлар ир-атлар белән ярышмаган, ир-атларның эшен башкармаган, бизнес-туташлар ул чорда бөтенләй булмаган. Кем әйтмешли, шайтан башка, җен башка, без бөтенләй бүтән заманда яшибез һәм джентльмен белән пешмәгәнне бер үк дип уйлап, ир-атлар үз-үзләрен дә алдамасын иде.

Кеше нәрсә өчен мактала – шундый булырга тырыша. Тыңлаучаннарны яраталар икән, ул тыңлаучан булырга әзер. Тормышта тыңлаучан ирдән дә файда бар һәм ул гаиләле дә булачак, әгәр хатын-кызның көчле, тыңламаучан, бәйсез сөяркәсе булса... Тыңлаучаннар тормышка яраклаша алмый. Шундый ир-атны акыллы хатын-кыз, эләктереп алып, төрлечә боргалый, ә тегесе борыла, чөнки аны тыңлаучанлыгы өчен мактап үстергәннәр. Шулай булгач, хөрмәтле хатын-кызлар, чын ирләр калмады дип, гаепне башкаларга гына аудару дөрес булмас ул, юкка гына: «Ирне ир иткән дә хатын, юк иткән дә хатын», – димиләр.