Бәйрәм тантанасы уза торган стадионга барганда, янәшәдә генә булган боз сарае хатирәләрне кабат яңартты. Җәлилдә минем генә түгел, улымның да эзе бар. Әле кайчан гына шунда яшь хоккейчыларның тирләп-пешеп көч сынашканын караган идек, Әлмәтнең «Нефтьче» командасы һәр елны биредә җәйге җыеннар уздыра. «Җәлилнефть»нең спортка игътибары зур, бистәдә төрле яшьтәге берничә хоккей командасы бар. Идарә эшчеләренең һәвәскәрләр генә түгел, профессионаллар арасында да «Татнефть» җәмгыяте, район, республика беренчелекләрендә ирешелгән уңышлары шактый. Нефтьчеләр бозында тимераяк чарлаган, канат ныгыткан егетләрнең бүген кайсы каядыр инде, кабат шул чорга бер генә мизгелгә кайтып, улымның уенын карап киләсе иде дә... Әмма үткәннәргә юллар юк, бакыйлыкка күчкәннәрдән бары видео-фотолардагы истәлек кенә кала.
Шанлы үткәннәрдән якты киләчәккә
Стадионга куелган зур экранда тантанага килүчеләр ул көнне үткәннәрнең кинокадрларын карау бәхетенә иреште – нефтьчеләрнең шанлы үткәне аклы-каралы кадрлардан башланып, бүгенге яшь буынның җиңүләренә килеп кушылды. Трибуналар каршыннан идарәнең төрле елларда алынган байракларын күтәреп узганда, күпләрне горурлык хисе биләгәндер. «Җәлилнефть» күп тапкырлар СССР күләмендәге социалистик ярышларда җиңүче була, 1972 елда аңа СССРның илле еллыгы исеме бирелә, тагын бер елдан соң КПСС Үзәк Комитеты, Министрлар Советы, ВЦСПС һәм ВЛКСМның Кызыл байрагы тапшырыла, берничә тапкыр идарә СССРның Нефть сәнәгате министрлыгы Кызыл байрагын алуга ирешә. Шуларны «Сөләйнефть» тармагының бүләкләре белән берләштереп (бу идарә «Җәлилнефть» белән бер түбә астында эшли башлаганчы Нефть сәнәгате министрлыгы һәм профсоюз Үзәк комитетының Кызыл байрагын 32 тапкыр яулаган), аларга тагын төрле дәрәҗәдәге Дәүләт бүләкләренә ия булучы нефтьчеләр дә кушылса – әлеге колонна шактый еракка сузылыр иде. Һәрбер яуланган бүләк – кара алтын табучыларның бердәм тырыш хезмәте нәтиҗәсе. Карлы-буранлы юллар, үзәккә үтәрлек салкыннар, факел янында өшегән кулларны җылытулар, коеп яңгыр яуганда, йә булмаса җәйге эсседә җирне бораулаулар – болар барысы да үтелгән, нефтьчеләр бүген заманча технологияләр куллана, үзалдына яңа максатлар куя, үз эшенең никадәр җаваплы һәм мөһим икәнен тоеп хезмәт итә.
Президент билгеләп узганча, нефтькә Җәлил һәм җәлиллеләрнең генә түгел, тулаем республиканың киләчәге бәйләнгән. Юбилей тантанасында Татарстан Республикасының Дәүләт Киңәшчесе Минтимер Шәймиевнең җәлиллеләргә юллаган котлау телеграммасы да укылды. Нефтьчеләргә ул көнне төрле дәрәҗәдәге исем-медальләр, Рәхмәт хатлары тапшырылды.
Сарман муниципаль районы башлыгы Фәрит Хөснуллин үз чиратында: «Бүгенге бәйрәм биредә яшәүче бик күпләрнең язмышын берләштерә. Республика җитәкчелеге ярдәме белән, халыкның тормыш-көнкүреш дәрәҗәсен яхшыртуга юнәлдерелгән программалар тормышка ашырыла, Җәлил бистәсе юбилейга нык матурайды. Әлеге бәйрәм уңаеннан данлыклы нефтьчеләребезгә бистә һәм район үсешенә өлеш кертүләре, киң күләмле хәйрия эшчәнлеге өчен ихтирамымны һәм рәхмәт сүзләремне җиткерәм. Киләчәктә дә уртак эшләребез, традицияләребез дәвам итәр дип ышанып калам», – дип белдерде.
«Татнефть» җәмгыяте генераль директорының нефть һәм газ табу, разведка буенча беренче урынбасары Рөстәм Хәлимов: «Табигать бу якларны үзенең байлыгы белән юмарт бүләкләгән. Борынгы заманнардан бирле кешеләр биредә иген иккән, казылма байлыклар табу белән шөгыльләнгән. Әмма сугыштан соңгы чор аларның тормышын тамырдан үзгәрткән һәм ул нефть белән бәйле. Бу эшкә җирле халыкның күбесе җәлеп ителгән. Әлкәй, Сөләй, Җәлил нефтьчеләренең берничә буынының тырыш хезмәте нәтиҗәсендә, аграр районда нульдән башлап диярлек эре нефть сәнәгате барлыкка килде. Матур, заманча бистә төзелде.
Бүген без нефтьче ветераннарыбызны олы хөрмәт белән искә алабыз – аларның тырышлыгы, таланты белән идарәнең нигезе салынган, хезмәт традицияләре барлыкка килгән. «Җәлилнефть»нең нефть ятмаларын эшкәртү барышында идарә, промысел башлыкларының, эшчеләрнең профессиональлек һәм оештыру сәләте ачылды. Берничә генә исемне атап үтәм: Владимир Филановский, Галимҗан Әхмәдиев, Валентин Тачаев, Рафаэль Тукаев, Рафаил Нурмөхәммәтов, Наил Мортазин, Шәфәгать Тәхаветдинов, Миргазиян Таҗиев», – дип, идарәнең үткәне һәм аны данлаган кайбер күренекле шәхесләрне атап үтте. Ул шулай ук «Җәлилнефть»нең һәрчак алдынгы технологияләрне сынау полигоны булып торуын, компаниянең техник сәясәтенә һәм тулаем республиканың нефть мәктәбенә зур өлеш кертүен билгеләп узды.
Җәлилгә тугры булып
Герой-шагыйрь исемен йөрткән бистәгә килгән күпсанлы кунаклар арасында Муса Җәлилнең кызы Чулпан Җәлилова, оныгы һәм оныкчыгы булуы бәйрәмгә тагын да ямь өсти, аның дәрәҗәсен күтәрә. Нефть-газ чыгару идарәсе һәм бистәнең башлангыч чорында зур өлеш керткән Галимҗан Әхмәдиев тәкъдиме белән, бистәгә Муса Җәлил исеме бирелә. Шул ук елда мәктәп директоры Азат Исмәгыйлев инициативасы белән, шагыйрьнең музее да ачыла. «Ал канәфер» дип аталган оешма тырышлыгы белән туплана башлаган экспонатлар мәктәп кысаларына сыеша алмый, тора-бара ул нефтьчеләрнең техниклар йортына күченә. Герой-шагыйрь һәм аның көрәштәшләре турындагы материаллардан тыш әлеге музейда шулай ук нефтьчеләр, беренче кара алтын табучылар, идарә тарихын яктырткан заллар бар. Кемнәр генә килеп китмәгән бирегә: шагыйрьнең хатыны Әминә Җәлилова, язучы Рафаэль Мостафин, Германиядән язучы-публицист Леон Небенцаль, СССРның төрле төбәкләреннән һәм чит илләрдән күпсанлы башка делегацияләр. Чулпан Җәлилова музейны, гомумән бистәне, аның кешеләрен ошатуын яшерми:
– Биредә искиткеч кешеләр һәм искиткеч музей. Бер бүлмәсе Муса Җәлилгә багышланган, анда аның документлары, фотолары саклана. Биредә әтиемнең хәтерен бик олылыйлар, – ди ул.
Истәлекле экспонатлар арасында җәлилчеләр өчен кадерле булган тагын бер әйбер – нефть салынган капсула. Ул бу җирлектә 500нче миллион тонна кара алтын табылу хөрмәтенә куелган. Калькуляторга үрелеп, аны сумнарга яки долларларга әйләндерсәң, башлар әйләнерлек саннар чыгарып була һәм шулар ярдәмендә республика һәм ил үсеше өчен берничә буын җәлиллеләрнең әйтеп бетергесез олы хезмәте кергәнен чамалап карау мөмкинлеге туа. Ә быелгы юбилейга исә «Җәлилнефть» бу санга тагын 85 миллионны өстәгән.
...Җәлилдән чыгып киткәч, өч район (Сарман, Азнакай, Әлмәт) чигенә туктап, нефтьчеләр бистәсенә карап тордык. Җир-анабыз кара алтын дигән нигъмәтен бирмәсә, бистә урынында элеккечә иген кыры җәелгән булыр, Сарман ягы телгә бакыр мәгарәләре булган, сандугачлы, җырлы як булып кына керер, «Биредән бит Пугачев узган, Сарман бабай аңа тоягында тамгасы булган ат бүләк иткән», «Бакыр мәгарәләренә хәтта монголлар да төшкән» дигән риваятьләр генә йөрер иде. Ә тәкъдир дигәннәре аңа тагын да баерак тарих, гыйбрәтле, шанлы юл әзерләгән, ул инде бүген үк легендага әверелеп, җырларда мактап җырлана. Сарман ягы бит ул, җырлы як, кара алтынлы, Җәлилле як...
Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен безнең МАХ каналына кушылыгыз.
Комментарийлар