#Язмалар 04 июль 2019, 13:12

Туймас тамактан котылган

04 июль 2019, 13:12

Буа районының Килдураз авылында яшәүче Альберт абый Гыйләҗев аючикерткә, халык телендә русча исеме белән йөргән медведкага каршы үзенчә көрәшеп карарга булган. Белгәнегезчә, аючикерткә юлында очраган һәрнәрсәне – орлыкмы ул, үсенте тамырымы, сабагымы, җимешме – барысын да кырып бетереп ашап бара. Бакчаңа берничә шундый туймас тамак бөҗәк ияләшсә, үсентеләреңнән колак кагасыңны бел дә тор. Гыйләҗевләрнең дә теңкәсенә тигән ул.

Скопировать ссылку

– Бакчабыз саз урында булгач, алар бездә болай да бар иде. Быел тагын да күбәйделәр. Кай арада кәбестә, кыяр, помидорның төпләрен кисеп куя. 8 мартта утырткан, дүрт айга якын карап-тәрбияләп үстергән помидорларны да кырыштыра. Бигрәк жәл бит. Хезмәтең дә югала, уңыш та юк дигән сүз. Аючикерткәгә каршы нәрсә генә кулланып карамадык. Шуннан бер газетада укыган киңәшне эшкә җигеп карарга булдым. Бу бөҗәк тавыштан, вибрациядән курка. Мин дә, теге киңәшне истә тотып, тавыш биреп куркыта торган җайланма ясадым, – ди 78 яшьлек Альберт абый.

Әңгәмәдәшем бик күп еллар биология һәм хезмәт дәресләрен укыткан. Шуңа да аңа бу җайланманы эшләү авыр булмаган. Ул аны берне генә түгел, өчне үк эшләп куйган әле. Помидор, бәрәңге араларында һәм теплицада тора алар. Бакчада музыка уйнап тора, күңелле, дип шаярта Альберт абый.

Газетада электр кырынгычын кулланырга киңәш иткән булсалар, ул аны үзенчә эшли: калайны дүртпочмак итеп кисә, аңа иске магнитофон моторын беркетә һәм редукторга тоташтыра. Монысы тиз-тиз әйләнеп, кызып китмәсен өчен кирәк, дип аңлата һәвәскәр бакчачы. Мотор башында тимер таяк, ә уртасына аркылыга шөреп эретеп ябыштыра. Шөреп белән таяк бергә әйләнә һәм кыңгырауга тиеп китеп, тавыш чыга, мотор эшләп торгач, вибрация дә барлыкка килә. Җайланма ясау өчен люстра да ярап куйган. Бөҗәкләрне куркыта торган җайланма электр энергиясе нигезендә эшли. Аны берәр сәгать эшләтә дә ял иттереп тора. Аннары тагын утка тоташтыра.

– Бакчада гел бер урында гына тотмыйча күчереп йөртәм. Файдасы бар дип беләм, үсентеләрне кисүдән туктадылар. Тавыштан качып киттеләр, – ди Альберт абый.

Аючикерткәгә каршы бу ысулларны да кулланып карагыз

Май-июнь аенда бакча кишәрлегенә кечкенә-кечкенә яңа тирес өемнәре өеп куегыз. Аючикерткәгә бу вакытта күкәй салырга кирәк, ә ул моның өчен сез әзерләгән тирескә барачак. 25-30 көннән тирес өемен яндырыгыз. Аның белән бергә кортлар да янып бетә.

Яз көне үсенте утыртыр яки орлык чәчәр алдыннан 2-3 см тирәнлектәге буразналарга агуланган бөртекләр сибеп чыгыгыз. Өстен туфрак белән каплагыз. Оясын тапкан очракта, ояларына сибегез.

Аючикерткәнең оясына яки ул аеруча зыян китергән урынга сабынлы су сибеп торсагыз да була.

Көзен исә түбәндәге ысулны да куллана аласыз. Ярты метр тирәнлегендә чокыр казып, аңа янган ат тиресе тутырыгыз. Аючикерткә, гадәттә, шундый урында кышлый. Иртә язда тиресне казыганда, аларны җыеп та аласыз.

Фото: buinsk-tat.ru

Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен Т елеграмга кушылыгыз.

#Буа районының Килдураз авылы #Альберт Гыйләҗев