Шәһри Казан

Илдус Заһидуллин турында укучысы: «Соңыннан үкенеп утырмаслык дөрес, урынлы карарлар кабул итә белде»

Җир йөзендә кешелек дөньясы барлыкка килгәннән бирле, күп сулар аккан, ничәмә-ничә буын кешеләр, халыклар, дәүләтләр бер-берсен алыштыра барганнар. Әгәр дә үткәнне гомумиләштереп күз алдына китерергә тырышып карасак, шуны күрер идек – дөньядагы иң мөһим үзгәрешләрне аерым бер шәхесләрнең эшчәнлеге нәтиҗәсе дип карарга мөмкин.

Юкка гына, тарихны шәхесләр тудыра, димиләр бит. Шулай да тарихи процессларның төбенәрәк төшеп карасак, аларның аерым шәхесләргә генә түгел, ә күпсанлы бер-берсен эзлекле рәвештә тулыландырып килә торган башка бик күп сәбәпләргә бәйлелеген күрер идек.

Нәкъ шулай ук шушы тарихны язучы тарихчылар арасында да тарих фәненең үсешенә зур өлеш керткән шәхесләребез байтак. Шулар арасында 2018 елның 1 гыйнварында үзенең 55 еллык юбилеен билгеләп үткән тарих фәннәре докторы, Татарстан Фәннәр Академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты яңа тарих бүлегенең җитәкчесе Илдус Заһидуллинны билгеләп үтәсем килә. Әмма, әйткәнемчә, беренче чиратта, аның элгәреләре, остазлары Җәмил Гыйльмановны, Миркасыйм Госмановны, Сәлам Алишевны, Индус Таһировны, Рәмзи Вәлиевне һәм башка олы хөрмәткә лаеклы галимнәребезне искә алу урынлы булыр иде. Илдус Котдус улының татар халкы тарихын тирәннән өйрәнүне төп максат итеп куйган нык иманлы шәхес һәм галим буларак өлгерүенең сәбәпләре дә шушы галимнәрнең эш тәҗрибәләрен үрнәк итеп, акыллы киңәшләрен тыңлап, хәер-фатихаларын алып, көчен һәм вакытын кызганмыйча үз эшенә бирелгәнлегендәдер. Шулай ук Габдулла Тукай, Фатих Әмирхан, Галимҗан Ибраһимов, Әмирхан Еники, Гомәр Бәширов һәм башка бик күп шагыйрьләр һәм әдипләрнең төрле чорларны колачлаган татар халкының яшәеше, аерым вакыйгалар һәм шәхесләрнең язмышлары турындагы күңел җылылыгы сеңгән әсәрләре аша туган телгә, үз халкың тарихына якын итеп карау тулысынча диярлек урыс телендәге документация белән тулы архивларда кырый-мырыйга китмичә нәкъ менә татар тарихын өйрәнү юлында маяк булып торгандыр.

Инде дә хәзерге заманга кайтып, Илдус Заһидуллин җитәкчелегендә үткән гомерләрне искә төшерсәк, 20гә якын ел узып та киткән икән. Аның белән беренче очрашу мин 1998 елда укырга керү имтиханнарын биреп йөргәндә булды. Комиссиядә өч кеше утыра иде. Билеттагы сорауларга әзерләнеп, үзең теләгән өч кешенең берсенә имтихан тапшырырга мөмкин иде. Мин, ни сәбәпледер, Илдус Заһидуллинны сайладым, мөгаен, шул вакытта ук аның интеллигентларча тотышына, йөзендә имтихан бирүчене батырырга торган тискәре сыйфатларның булмавына игътибар иткәнмендер. Чынлап та, мине тыңлагач, ул шактый сораулар бирде, тик батырыр өчен түгел, ә фикерләвем, белемем бармы икәнен яхшырак ачыклар өчен.

Яхшы, инде аның барлык күркәм сыйфатларын санап утыруның кирәге юктыр. Аны характерлаучы төп әйберләр – аның оештыру эшчәнлегендә, китапларында, башка күпсанлы фәнни хезмәтләрендә, укучыларының ул әйткән юнәлешләрдә уңышлы гына фәнни тикшеренү эшләре алып баруларында. Бүгенге көндә аның алты монографиясе, коллектив монографияләрдә чыккан мәкаләләрне дә кертеп, 400дән артык фәнни мәкаләсе һәм аның фәнни редакциясендә чыга торган күпсанлы тарихи чыганаклар, мәкаләләр җыентыклары, журналлар бар. Илдус Котдус улының турыдан-туры җитәкчелегендә сигез кандидатлык диссертациясе якланылды, ә инде аның да зур хезмәте кергән башкалар җитәкчелегендә якланылган диссертацияләр саны исәпсез.

Илдус Заһидуллинның эшлеклелек сыйфатларын аерым билгеләп китәр идем. Аның дуслары, танышлары, фән буенча элемтәләре янәшә йөргәннәр арасында гына түгел, Россиянең, чит илләрнең күп шәһәрләренә таралган. Нинди дә булса конференция үткәрү яки коллектив хезмәт эшләү идеясе туганда инде белеп торасың – аның танышлары арасында хуплаучылар, катнашырга әзер торучылар күп булачак. Ул үзе дә авырыксынып тормый, җилдереп кенә йә конференцияләргә, йә командировкаларга барып кайта, тегесенә дә, монысына да өлгерә. Һәм боларның берсен дә ыштан төбен туздырып йөрү дип кенә карарга мөмкин түгел – һәрберсе төптән уйланылган, тарих фәнендә чишелмәгән яки башка төрле караш соралучы мәсьәләләрне хәл итүгә юнәлдерелгән максатчан эшчәнлек.

Реклама

Тарихчының укытучыныкы, журналистныкы кебек үк үзе генә белгән тавык чүпләп бетермәслек эшләре әйтеп бетергесез. Тарихчы-галим, шуларны үз вакытында тиз башкарып, барысына да вакыт таба. Кешеләргә карата да таләпчән, үзенә икеләтә таләпчән. Төрле дәүләт учреждениеләре, җәмәгать оешмалары, редакция, телевидение чакырулары буенча да эш алып бара. Шул ук вакытта аның өчен иң әһәмиятле булган тарих фәнен камилләштерүгә төп игътибарын юнәлтә, икенчел мәсьәләләргә чәчелеп бетми.

Камилләштерү дигәннән, ул үзен күрсеннәр дип йөрүче түгел, ә шул сайлаган юлда камиллеккә омтылып тормыш йөген зарлануларсыз тартып баручы һәм башкаларны да үзе артыннан ияртүче буларак күренеп торган шәхес ул. Дөрес, аның шактый катлаулы озын җөмләләр белән язылган хезмәтләре бер әзерлексез темага кермәгән кеше өчен аңларга авыр да, күңелсез дә булып тоелырга мөмкин. Нишләмәк кирәк, образлы фикерләүләргә караганда, логика өстенлек иткән тарих фәне әби-бабай әкиятләре генә түгел шул ул. Аның нәтиҗәлелеге дә тарихи процессларның чын мәгънәсенә, асылына төшенүдә.

Бу дөньяда кайберәүләр, бер ялгышы артыннан икенчесен ясап яки шуларны төзәтмәкче булып, бөтен гомерләрен үткәрәләр. Берәү дә хатадан хали түгел анысы. Шулай да Илдус Котдус улы ничектер тиз генә соңыннан үкенеп утырмаслык дөрес, урынлы карарлар кабул итә. Моңа, мөгаен, кечкенәдән алынган тәрбия дә, инде шактый зур тормыш тәҗрибәсе дә ярдәм итә торгандыр.

Тәрбия дигәннән, Илдус Заһидуллин – туганнары арасында да зур ихтирамга лаек үз кеше. Тормыш иптәше Дания ханым белән бер ул үстерделәр, хәзер инде ике онык тәрбиялиләр. Аларны да сөендереп, матур күркәм гаилә тормышыгызны дәвам иттерү насыйп итсен Сезгә Ходай.

Илшат Фәйзрахманов, тарих фәннәре кандидаты

Фото: tatar-inform.tatar

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 23 апрель 2018 - 17:22
    15 майга кадәр шашлык кыздыру тыела?! Алда май бәйрәмнәре. Күп кешеләр, әлбәттә, табигать кочагында ял итү, шашлык яки уха пешерү турында планнар коргандыр. Кызганыч, ачык һавада учак кабызу, шашлык кыздыру кебек гамәлләрне вакытлыча кичектереп торырга туры килә.
    101
    0
    0
  • 23 апрель 2018 - 16:23
    ТМТВ премиясен тапшыру тантанасы: кемгәдер харизма, кемгәдер алкышлар җитмәде Узган шимбәдә “Пирамида” концертлар залында “ТМТВ татар музыкаль телеканалы премиясе”н тапшыру тантанасы узды.
    184
    0
    0
  • 23 апрель 2018 - 16:04
    Чия бәлеше пешерү ЫСУЛЫ Аның өчен 200 гр сыер мае, 1 йомырка, ярты стакан шикәр комы, 2 стакан он, 1 аш кашыгы каймак, 1 чәй кашыгы көпшәкләндергеч (разрыхлитель), 2 аш кашыгы крахмал, 600 гр чия (катырылган да ярый), 2 аш кашыгы шикәр пудрасы кирәк.
    60
    0
    0
  • 23 апрель 2018 - 15:21
    10 кубокның яртысы – Зариповныкы?! Спортка артык мөкиббән китмәсәм дә, соңны көннәрдә «Ак Барс» - ЦСКА, Гагарин кубогы дигән сүзләр бик еш колакта яңгыраганга, ял көнне кичке биштә телевизорны кабызып куярга булдым. Янәсе, өй тирәсендә кайнаган вакытта комментаторларның такылдавы менә дигән интершум булачак.
    107
    0
    1
  • 23 апрель 2018 - 11:29
    Гөлүсә һәм Наил Насыйбуллиннар: «Үзең эшләгәч, акча да янга кала» Гөлүсә һәм Наил Насыйбуллиннар гаиләсе туганга – 29 ел. Алар дүрт бала тәрбияләп үстергән. Өчесенең инде үз гаиләләре барлыкка килгән. Насыйбуллиннарның биш оныгы бар.
    265
    0
    2
  • 22 апрель 2018 - 14:07
    «ТМТV» премиясен тапшыру тантанасы турында 10 кызыклы факт 1. Һәрвакыт концерт ахырында җырлый торган Elvin Grey бу юлы тамашаны ачып җибәрде һәм елның иң популяр җырчысы булып танылды.
    1409
    0
    1
  • 22 апрель 2018 - 14:00
    Циркта оныкларым курыкты Балачакта циркка еш бара идек. Ул чакта алгы рәтләргә билет 1 сум 20 тиен генә иде шул. Хәзер бәяләр дә, цирктагы мохит, чыгышлар да башка.
    269
    0
    1
  • 22 апрель 2018 - 12:12
    Как ясау ЫСУЛЫ Гөлүсә Насыйбуллинадан тәмле как рецепты
    446
    0
    5
  • 22 апрель 2018 - 11:01
    Роберт Миңнуллин мәзәкләре Барып җитеп булмый...
    271
    0
    2
  • 22 апрель 2018 - 10:10
    Афиша 23-29 апрель Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры 
    140
    0
    0
  • 22 апрель 2018 - 09:33
    «Сандугач»лар канатларын ныгыта Шушы көннәрдә «Рухият» рухи яңарыш фондының «Сандугач сайрар илем» балалар иҗаты фестивале Казанда зур гала-концерт белән төгәлләнде. Бу көнне Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе сәхнәсендә бию һәм җыр коллективлары составында 250гә якын «сандугач» чыгыш ясады. 
    107
    0
    0
  • 21 апрель 2018 - 18:55
    «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан сәхнә арты ФОТОРЕПОРТАЖЫ Бу минутларда “Пирамида” концертлар залында “TMTV” татар музыкаль телеканалы премиясен тапшыру тантанасы бара.
    1108
    0
    2
  • 21 апрель 2018 - 13:17
    Тәрәзәләр Без урамнан икәү үтеп барабыз. Мин, аның шәенө генә барырга тырышып, акрынрак атлыйм. Гаҗәп, ул да, як-ягына каранып, һаман адымнарын акрынайта. Нидер әйтергә теләгәндәй, проспектның аргы башына йотылып карый. Аннары бөтенләй туктый да, нигәдер оялып кына:
    363
    2
    0
  • 21 апрель 2018 - 12:44
    Кышкы киемнәрне саклау буенча КИҢӘШЛӘР Туныгызны балконда сакламагыз, йоны кибеп, сына башларга мөмкин.
    223
    0
    1
Реклама
  • 13 апрель 2018 - 15:47
    «Шәһри Казан» ат җигәргә өйрәтә
  • «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
  • Икенчел чимал һәм кием җыю буенча мобиль пункты акциясе. Фоторепортаж
  • Казанда язгы өмә старт алды
  • Иң яхшы хат ташучылар бүләкләүдән ФОТОРЕПОРТАЖ 12.04.2018
  • Яшел Үзән районы Татар Танае авылын су баскан! 11.04.2018
  • Алдавыч боз балыкчыларны куркытмый
  • Авыл хуҗалыгы ярминкәләреннән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Илфак Шиһаповның тууына 50 ел тулуга багышланган кичәдән ФОТОРЕПОРТАЖ 5.04.2018
  • Мәшәкате күп булса да, яз – яз инде ул...
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 23 апрель 2018 - 17:22
    15 майга кадәр шашлык кыздыру тыела?! Алда май бәйрәмнәре. Күп кешеләр, әлбәттә, табигать кочагында ял итү, шашлык яки уха пешерү турында планнар коргандыр. Кызганыч, ачык һавада учак кабызу, шашлык кыздыру кебек гамәлләрне вакытлыча кичектереп торырга туры килә.
    101
    0
    0
  • 14 март 2018 - 14:51
    «Хәләл фермер» Ленар ЛАТЫЙПОВ: «Хатын сайлау берни түгел, сыер сайлап кара син!» Биектау районының Торнаяз авылында «хәләл фермер» белән танышып кайттык. Биш вакыт намазын калдырмаган, шәригать кануннары буенча яшәүче Ленар Латыйповлар гаиләсен күрше-тирәдә шулай атыйлар. Алар ун ел эчендә мөгезле эре терлек санын 250гә җиткергән. Республикада бу – иң күп мал асраучы гаилә фермасы.
    588
    0
    2
  • 14 март 2018 - 16:28
    Лаешта пычрак су «дефицит»ка әйләнәчәк Татарстанның Лаеш районы Чулман белән Идел елгалары кочагына урнашкан. Гаҗәеп матур җирләр.
    473
    0
    0
  • 14 март 2018 - 15:42
    «Гавайи» салаты ясау ЫСУЛЫ Бер порция өчен 40 гр айсберг яки пекин салаты (икесен бергә кушсагыз да була), 50 гр ысланган тавык, 40 гр консервланган ананас, кечкенә генә бер тырнак сарымсак һәм кыздырылган кара ипи кисәкләре кирәк.
    358
    0
    0
Ночной режим