Шәһри Казан

Туган телебезнең киләчәге – үзебезнең кулда

Соңгы арада татар телен саклау турында күп сөйләнелә. Тел белән бәйле вазгыять балалар бакчаларындагы тәрбиячеләрне дә борчый.

Реклама

Балаларга кечкенәдән ана телен өйрәтү, милләтенә карата горурлану хисе уяту безнең өчен мөһим. Шуңа да үзебезнең Вахитов районы 273нче балалар бакчасында тәрбиячеләр белән татар телен саклап калу буенча түгәрәк өстәл оештырдык. Анда телне өйрәтүдә үзебезне борчыган мәсьәләләрне уртага салып сөйләштек. Татарлыкны саклап калу өчен без – татар теленә өйрәтүче тәрбиячеләр нишли алуыбызны билгеләдек.
Минем төркемдә рус милләтеннән булган балалар да бар. Алар, безнең татар балалары белән ана телендә сөйләшкәнебезне күреп, татарчаны өйрәнергә тели. Без исә аларга мөмкин кадәр ярдәм итәргә тырышабыз. Һәр тәрбияченең үз алымы. Мин, иң беренче эш итеп, балаларга авазларны дөрес әйтергә өйрәтәм. Бала телне өйрәнә икән, аның сөйләме мөмкин кадәр төгәл булырга тиеш дип саныйм. Аңлаешлы итеп, ышаныч тоеп сөйләгән кеше генә сүз байлыгын арттыра ала, фикерен башкаларга җиткерә. Телдәге кимчелек баланың акыл үсешен тоткарлый, фикер йөртүенә комачаулый. Нәтиҗәдә, бала боегырга, оялырга мөмкин. Логопедларга йөрү мөмкинлеге булмаган балалар белән аерым шөгыльләнәбез. Бу эш әти-әниләр белән берлектә алып барыла. Балалар бакчасында өйрәнгән күнекмәләрне өйдә дә ныгытырга кирәк бит. Дәресләр алдыннан балалардан сулыш органнарын хәрәкәтләндерүгә юнәлтелгән ике-өч минутлык күнегүләр ясаттырабыз. Әкренләп, берничә сүздән торган җөмләләр төзергә өйрәтәбез. Бала тиешле эзлеклелектә, эчтәлекле, бәйләнешле итеп сөйли алсын өчен, матур әдәбият әсәрләре, татар халык иҗаты белән таныштырабыз. 
Татар телен өйрәткәндә, әдәплелек дәресләренә зур игътибар бирелә. Әдәп белән туган телне аерып карап булмый. Үз телендә тәрбия алган бала кешелекле, бай рухлы булып үсә. Туган телендә белемне дә тизрәк үзләштерә кебек тоела миңа. 
Ике телне бутап сөйләшүчеләр дә очрый. Бу ямьсез гадәтне кечкенәдән бетерергә омтылабыз. 
Сабыйларга кечкенәдән татар телен өйрәтергә тырышсак та, бу өлкәдә кыенлыклар җитәрлек. Баланың теләге дә бар, әмма күп нәрсә әти-әнигә бәйле. Хәтта татар гаиләләрендә дә татарча сөйләшмәүчеләр җитәрлек. Катнаш гаиләдән булган балалар бар. Бер сүз татарча сөйләшмәгән әти-әни тәрбияләгән балаларның туган телдә аралашмавына аптырарлык та түгел анысы. Безнең төркемгә йөрүче балаларның күбесенең әтиләре татарча аңлый. Шуңа да бу өлкәдә әтиләр белән аерым эш алып барырга тырышабыз. Балаларга тиешле өй эшләрен әтиләренә, әниләренә дә бирәбез. Кыскасы, еш кына бала белән бергә әти-әни дә телне өйрәнә. Ата-аналар катнашында тәрбияви кичәләр уздырабыз. Әле күптән түгел генә «Алтыда кермәгән – алтмышта да кермәс» дип исемләнгән чара оештырдык. Алты яшькә кадәрле вакыт – бала өчен иң әһәмиятле чор. Галимнәр раславынча, кешенең үзаңы, тәрбиясе, холкының 70 проценты нәкъ менә алты яшькә кадәр формалаша. Калганын кеше гомер буе тулыландыра. Бу өлкәдә әти-әнинең роле зур. Чарада моны аларга сеңдерергә тырыштык. Туган телебезнең киләчәге үзебезнең кулда икәнне аңлаттык. 
Татар телен кысрыклау турында сүзләр ишетелсә дә, балалар бакчаларында татар теле бетмәс дип ышанабыз. Телгә дәресләрдә генә түгел, уйнаганда, урамда саф һавада йөргәндә дә өйрәтергә була лабаса. Иң мөһиме – теләк кирәк. Киләчәктә балаларда татар китапларына мәхәббәтне арттырырга уйлыйбыз. Сабыйларга ачык рәсемле китаплар тәкъдим итәргә җыенабыз. Татар әсәрләрендәге иң кызыклы урыннарны сөйләп, аларны әдәбиятка тартырга ниятлибез. Шул максаттан төркемебездә китап күргәзмәсе дә оештырдык. 
Халыкның тормыш тәҗрибәсен, шигъриятен, тарихын, мең еллар буена саклап килгән бетмәс-төкәнмәс байлыгы – теле бар. Туган телебез – иркә гөлебез, диләр. Уйлансаң, бу сүзләрдә бик тирән мәгънә ята. Баланы тугач ук тәрбияләргә, милли җанлы итеп үстерергә кирәк. Шул чакта гына сабыйлар без көткән җимешләрне бирәчәк. Баланы үстергәндә иң төп корал – тел булсын. Балаларны ничек тәрбияләсәк, картлыгыбыз да шулай булачак. Үзебез татар телендә сөйләшеп үрнәк күрсәтсәк, балалар да ана телендә аралашырлар.

 

Фото бизәү өчен бирелә

Роза Гаделшина, Казан шәһәре 273нче балалар бакчасының югары категорияле тәрбиячесе. 

Илдар Мөхәмәтҗанов фотосы

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 22 февраля 2018 в 17:03
    Орхидеялар – энергетик вампир? Өемдә орхидеялар күп үсә. Бер танышым аларны энергетик вампир диде. Имештер, өйдә аларны тотарга ярамый. Бу чынлап та шулаймы? Алия Закирова.
    128
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 15:38
    Алкоголизмнан ничек дәваланырга? Статистика мәгълүматлары буенча республикада эчүчеләр саны, былтыргы белән чагыштырганда, якынча өч процентка кимегән. Ләкин бу саннар дөреслеккә бик үк туры килеп бетми икән. Нарколог, психиатр, психотерапевт Галимҗан Шакирҗанов әйтүенчә, быелның 1 гыйнварына алынган мәгълүматлар буенча, Татарстанда алкоголизм диагнозы белән 30 мең кеше теркәлгән.
    132
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 15:34
    Фирдүс Тямаев: «Минем җырлар тарихка кереп калды инде» Сәхифәбезнең бүгенге кунагы – татар эстрадасының иң популяр җырчыларының берсе Фирдүс ТЯМАЕВ. Үзенә генә хас харизмы, темпераменты, кызулыгы булган, шул ук вакытта хисчән һәм чын мәгънәсендә халык мәхәббәтен яулаган җырчы белән без аның юбилееннан соң күрештек.
    239
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 11:59
    Биш бала анасы Роза Мостафина: «Өебездән куалар» Редакциябезгә Казаннан биш бала анасы Роза Мостафина мөрәҗәгать итте.
    181
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 11:03
    Һәр авылның үз Фазылы булсын иде Төрле яклап килгән кеше кем ул? Андыйлар күп өлкәләрдә үзләренең көчен сынап карый, уңышларга ирешү белән беррәттән, аларның тормышы да гадәти түгел, ә үзенчәлекле, кызыклы.
    108
    0
    3
  • 22 февраля 2018 в 10:47
    «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасын тамашачы ничек кабул итте? Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында Зөлфәт Хәкимнең “Килә ява, килә ява...” спектаклен яңарттылар.
    102
    1
    1
  • 22 февраля 2018 в 08:50
    Зәңгәр күзле, киң күңелле кызыбызны котлыйбыз! Зәңгәр күзле, җитен чәчле кызның урамда карга батып уйнап керүенә әбисе ул яраткан солы кесәлен пешереп куйган. Ярата шул инде аны әбисе, ярата! Гел аның куенында менә шулай иркәләнеп, назланып кына торасы иде дә соң...
    129
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 16:48
    23 февральдә ир-атларга нәрсә бүләк итәргә? Ватанны саклаучылар көне җитә. Бәйрәм булгач, бүләк тә әзерлисе килә. Ир-атларга нәрсә бүләк итәргә?
    220
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 16:16
    Юка пешерү ЫСУЛЫ Бу ризыкның ничек аталуын төгәл белмим, атамасы күптөрле. Бер якта аны юка диләр. Икенче бер җирдә көлчә дип атыйлар. Җәймә, җәүликмәк, чәлпәк дигән исемнәре дә бар.
    363
    0
    5
  • 21 февраля 2018 в 14:41
    Ләйсән Гыймаева Хәмдүнә Тимергалиеваның күлмәген алып торган?! Ләйсән Гыймаева хәйран гына түгәрәкләнеп килә, димәк, тиздән ике кызларына иптәшкә тагын бер бәләкәч өстәләчәк.
    356
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 13:58
    Лимонның 1001 хикмәте Лимонны без чәйгә салып эчәргә яратабыз. Ул чәйне хуш исле итә, сәламәтлек өчен дә файдасы зур. Чынлыкта исә аның хикмәте моның белән генә бетми икән.
    301
    0
    2
  • 21 февраля 2018 в 13:42
    Россиянең хоккей буенча җыелма командасы ярымфиналга чыкты Россиянең хоккей буенча җыелма командасы Норвегия командасын 6:1 исәбе белән отып, Олимпия турнирының ярымфиналына чыкты.
    103
    0
    0
Реклама
  • 16 января 2018 в 18:39
    Илфак Шиһапов истәлегенә
  • «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасы
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 20.02.2018
  • Казанның Аккош күлендә Май чабу бәйрәмен үткәрделәр (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Россия чаңгысы-2018. Юдино бистәсеннән фоторепортаж
  • Фәнис Ярулинның тууына 80 ел тулды
  • 2018 ел кышы рекорд куйды (5 февраль)
  • Ай тотылган төндә 31.01.2018
  • "Татмедиа" Республика матбугат һәм гаммәви коммуникацияләр агентлыгының киңәйтелгән утырышыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Татарстан гүзәле» бәйгесеннән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Казанны кар басты
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 18 февраля 2018 в 09:00
    Ләйсән Фәйзуллина: «Мин – ирекле шәхес» Галиәсгар Камал театрында барган «Миркәй белән Айсылу», «Җилкәнсезләр», «Мәхәббәт FM», «Көтәм сине» спектакльләре аша таныш булган яшь актриса Ләйсән Фәйзуллина үзенчәлекле рольләр белән генә түгел, кызыклы, тирән шәхес буларак та үзенә җәлеп итә. Бүген аның һөнәренә, тормышка карата фәлсәфи уйлары, киләчәккә омтылышлары турында сорашырга, Ләйсәнне шәхес буларак ачарга тырыштык.
    425
    0
    1
  • 14 февраля 2018 в 15:00
    Яучы Наилә Җиһаншина: «50 яшькә җиткән ирләр бала табар яшьтәге хатын-кыз эзләп килә» Гомерлек яр табу замана белән тәңгәл килмәстәй катлаулы мәсьәләгә әйләнеп бара кебек, әмма моннан котылуның берәр чарасы булырга тиештер бит. Россия Мөселман хатын-кызлар берлеге рәисе, Дәүләт Думасының гаилә, хатын-кызлар һәм балалар эшләре буенча комитеты эксперт советы әгъзасы яучы Наилә Җиһаншина белән шул турыда әңгәмә кордык.
    774
    0
    2
  • 8 февраля 2018 в 12:32
    Марсель Вәгыйзов: «Шундый бер вакыт килеп җитә – дөрес яшәмәгәнеңне аңлыйсың» Татарстанның атказанган артисты Марсель Вәгыйзов белән күзгә-күз карап аралашуыбыз беренче тапкыр иде. Сөйләшер өчен җиңел, рәхәт кеше, шул ук вакытта үз-үзенә шактый ук таләпчән икәнлеген белдем. Татар җыр сәнгатендә аның үз юлы бар. Ашыкмый, каударланмый, сайлаган юлыннан тыныч, әмма ныклы адымнар белән баручы җырчы дияр идем мин аның турында. Күңеле тартмаганны җырламас, ошатканын җиренә җиткереп башкарыр.
    396
    2
    2
  • 22 февраля 2018 в 10:00
    Базарларны япсалар ни булачак?
    Базарларны ябу-япмау турындагы сүзләр байтактан бара. Күптән түгел генә сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы идарәсе, кабат бу мәсьәләне күтәреп, ил буенча барлык базарларны ябу турында закон проектын әзерләгән.
    128
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 17:03
    Орхидеялар – энергетик вампир? Өемдә орхидеялар күп үсә. Бер танышым аларны энергетик вампир диде. Имештер, өйдә аларны тотарга ярамый. Бу чынлап та шулаймы? Алия Закирова.
    128
    0
    0